Могілкі Лошыца: мінулае і сучаснасць сярод рванага снегу

На поўдні Мінска недалёк ад МКАД схаваліся яшчэ адны маладаследаваныя былыя вясковыя могілкі: Лошыца Як і многія іншыя могілкі вёсак, якія паглынуў Мінск, яны ўяўляюць сабой змяшэнне стыляў: дарэвалюцыйныя праваслаўныя пахаванні з каменнымі помнікамі, свецкія пахаванні эпохі СССР і сучасныя пахаванні, пераважна праваслаўныя. Лошыцкія могілкі адносяцца да тыпу закрытых: гэта значыць, што магчыма толькі пахаванне да сваякоў крэміраванага нябожчыка. Таму пахаванняў ХХІ ст тут мала.

Мой паход на Лошыцу планаваўся доўга. Але магчымасці выбрацца ніяк не было. Нарэшце, як і ў выпадку з перфатурызмам, я прыехаў у Лошыцу па сваіх камерцыйных справах і вырашыў абавязкова вырвацца на могілкі. Тым не менш, атрымалася толькі ў перапынку паміж працай, таму ў мяне за дзесяць хвілін атрымалася зрабіць толькі каля 30 здымкаў. Вось яны.

 Галоўны, але далёка не адзіны ўваход

 Схема могілак на інфармацыйным стэндзе

 Від з боку вуліцы Ўбарэвіча

 Від на ўваход з супрацьлеглага боку

 Асобныя і сямейныя пахаванні на фоне новай царквы (хутчэй за ўсё каталіцкай)

 Жалезны крыж з рукапіснай эпітафіяй. Надпісы маркерам - частая з'ява, як спроба рэстаўрацыі

 Від на квартал па-за могілкамі ў напрамку ад вул. Ўбарэвіча і вялікага гіпермаркета

 Пахаванне пачатку 2017 г. Самае новае з тых, што мне патрапіліся. На адным з папярэдніх здымкаў ёсць пахаванне 2016 г. на сямейным участку.

 Пахаванні дарэвалюцыйнага тыпу

 Некалькі старых дарэвалюцыйных помнікаў на ўзгорку ў сярэдзіне некропаля.

 Помнік 1905 г.

 

Пайшлі помнікі з крыжамі. Гэта ўжо пераважна савецкі час.

 Від з узгорка па цэнтру могілак на гаражы. Калі арынтавацца па галоўнаму ўваходу, то гаражы справа.

 Магіла 1914 г. з добра адноўленым надпісам

 Камень з рэштамі блакітнай фарбы - гэта стары помнік, які зышоў у грунт

 На магілах - "лісты шчасця" (папярэджанні ад адміністрацыі могілак з патрабаваннем даглядаць за пахаваннямі). Такія ж бачыў у гэтым годзе на Козыраўскіх і ў Масюкоўшчыне)

 Ёсць прастора, але новыя пахаванні тут рабіць не будуць

 Яшчэ "ліст шчасця"

Ад гэтага чалавека засталіся маленькія, але трагічныя ўспаміны: "Ігар. 1 год". Гэта зусім побач з афіцыйным уваходам.
Здымкі зроблены 13.12.2017. Аўтар: гісторык Андрэй Берастоўскі

Бліжэйшыя старыя могілкі горада: Чырвоная Слабада.

Адпомсціў. Апавяданне

Каця і Марк сядзелі на лаўцы каля свайго пад'езда і разважалі як адпомсціць суседу, дзядзьцы Славе. Тыдзень таму на іх вачах ён, афіцэр АМАПа, пнуў падвальнага коціка так, што Каця ледзь выхадзіла яго. Цяпер яны, трынаццацігадовы хлопец і дванаццацігадовая дзяўчынка, якіх усе вакол дражнілі «жаніх» і «нявеста», але якія былі толькі сябрамі па авантурах, думалі як адпомсціць «жывадзёру».

– Давай спусцім колы ў яго машыны? – прапанавала Каця.
– Лепш яе падпаліць. – задуменна адказаў Марк.

Яны яшчэ абмеркавалі некалькі варыянтаў і нарэшце вырашылі заманіць дзядзьку Славу ў пастку, забіць яго і закапаць яго цела на суседніх Усходніх могілках.

Паколькі цягнуць дарослага дзядзьку 300 метраў да могілак сябрам было б не пад сілу, яны вырашылі заманіць яго на самі могілкі, дзе Марк павінен быў нечакана ўдарыць яго нажом у спіну. Але заставалася праблема, што прыдумаць, каб сусед паверыў ім і пайшоў з імі на месца сваёй смерці. Марк думаў схлусіць яму, што яны знайшлі на могілках труп, прысыпаны зямлёй, а Каця лічыла, што гэта прымітыўна: трэба было хлусіць пра зброю ці наркотыкі.

Аматары прыгод яшчэ не вызначыліся з тым, пра што маніць амапаўцу, каб ён паверыў, але вырашылі падрыхтаваць магілу для сваёй ахвяры. Пару дзён яны па некалькі гадзін гулялі разам па могілках і нарэшце вырашылі адкапаць яму на новым полі ўбок Уручча, дзе пакуль толькі рос густы хмызняк, і яшчэ нікога не хавалі. Рыдлёўку пранесці на могілкі было падазрона, і Марк пачаў капаць тым самым нажом, якім збіраўся забіць суседа.

Гэта быў цёплы летні вечар. Яны капалі яму побач з каменным плотам схаваныя ад дарожкі на могілках густым хмызняком і схаваныя ад вачэй магчымых прахожых самім плотам. Марк рэзаў зямлю нажом, а потым рукамі адграбаў яе ўбок. Кацярына стаяла побач; яна павінна была назіраць, каб іх «аперацыю» ніхто не ўбачыў.

Сябры адкапалі яму дастаткова глыбока, каб туды можна было б пакласці дарослага і насыпаць над ім паўзгорак. Марк нават сам двойчы клаўся туды і правяраў наколькі глыбокай атрымалася будучая магіла.

Раптам Каця пабялела ад жаху. У метрах пятнаццаці ад іх ямы ўздоўж дарожкі ішоў міліцыянер, які ахоўваў могілкі. Ён зірнуў на хлопца і дзяўчыну скрозь хмызняк і, здаецца, не заўважыў ні іх саміх, ні вынікаў іх дзейнасці. Міліцыянер пайшоў далей, але нервы юных кілераў не вытрымалі.

Марк першы пераскочыў праз плот і пабег па крапіве далей ад могілках. Кацярына скочыла за сваім кавалерам, які нават не азірнуўся дапамагчы ёй пералезці плот, і патрапіла голымі нагамі ў крапіву. Але жаданне збегчы з месца будучага злачынства было ў дзяўчынкі такім моцным, што апёкі крапівы яна адчула, толькі калі разам з сябруком яны скончылі бег недалёка ад дому.

Калі страх прайшоў, аматараў прыгод апанаваў смех і яны доўга смяяліся з таго як уцяклі ад міліцыянера, які мог іх нават і не ўбачыць.

Наступным ранкам Марк вярнуўся на Ўсходнія і, крадучыся, каб яго ніхто не заўважыў, прабраўся да будучай магілы. Там нічога не змянілася, толькі пясчаны грунт, які ён старанна капаў учора, прасох і стаў ярка-жоўтым.

Далей капаць яму мсцівец за катоў не стаў: баяўся зноў патрапіць на ахову могілках. Вярнуўшыся дадому ён сустрэўся з Кацяй і разам яны вырашылі выканаць свой план наступным ранкам.

Ноччу Марку спалося дрэнна, але наступным ранкам у 10.00, ён сустрэўся з Кацяй на пляцоўцы паміж першым і другім паверхам. Справа была ў тым, што яны і іх будучая ахвяра жылі ў адным стаяку пад'езда: на першым паверсе жыла Каця, на другім – дзядзя Слава, а на трэцім – Марк.

– Звані ў дзверы! – казала Каця Марку быццам давала загад.
– Слухай, давай дамовімся, што казаць? Зброя ці наркотыкі?
– Звані. А я сама буду казаць.

Марку здавалася, што ён чуе, як б'ецца яго сэрца. Ён націснуў званок. Ад гэтага яму стала яшчэ жудасней. Нож, які хлопец схаваў за спіной пад кашуляй, быццам апякаў яго халодным лязом. Марк націснуў званок яшчэ раз. Разам з дзяўчынай яны пачакалі хвіліну. Не было чутна, каб хтосьці быў дома. Авантурысты адчулі палёгку, але зрабілі выгляд, што расчараваныя адсутнасцю дзядзі Славы дома.

– Значыцца, ён на службе, а яго жонка з сынам гуляюць – разважыў юны кілер і дадаў: – вечарам, можа ў сем, паспрабуем яшчэ раз.
– Добра, – згадзілася сяброўка.

Увесь гэты дзень Марк не знаходзіў сабе месца. Ён добра зразумеў, што не хоча забіваць суседскага дзядзьку, і шкадаваў, што не пераканаў раней сваю сяброўкі абмежавацца пашкоджаннем аўтамабіля, якім афіцэр міліцыі і без таго ўжо тыдзень не карыстаўся. Але выглядаць баязліўцам у вачах Каці таксама не хацелася.

Калі да «гадзіны ікс» засталося менш за сорак хвілін, Марк палез у маміну аптэчку за таблеткамі валяр'янкі, каб не хвалявацца празмерна. І ў гэты момант у пад'ездзе нешта бабахнула. Марк хацеў выскачыць, але яго мама, якая на яго бяду была дома і рыхтавалася да начной змены, цыкнула, каб ён не высоўваўся.

Не прайшло і хвіліны, як у пад'ездзе падняўся крык. Спачатку залямантавала адна жанчына, потым яшчэ адна.

– Трэба выклікаць міліцыю! – рашуча сказаў Марк
– Маўчы, смаркач! – злосна цыкнула маці. – Ніколі і ні ў якім разе нельга звязвацца з міліцыяй, калі гэта цябе не датычыцца! Каму трэба – самі выклікаюць, а наша хата з краю.

У пад'ездзе стаяў шум яшчэ каля гадзіны. Маці ўжо трэба было выходзіць, але яна баялася. Марк цішком зазірнуў у акно. У двары стаялі дзве міліцэйскія легкавушкі і мікрааўтобус. Да мікрааўтобуса падышлі чатыры міліцыянеры, якія неслі нейкі мяшок з ручкамі. Пагрузіўшы мяшок у машыну, яны дасталі насілкі і вярнуліся ў пад'езд. Праз пару хвілін яны вынеслі цела, накрытае з галавой. За насілкамі ішла і галасіла жонка суседа-амапаўца, якому збіраўся помсціць Марк. Яе ў машыну не пусцілі. Тут маці адцягнула Марка ад акна, нагадаўшы:

– Не лезь куды не трэба. Наша хата з краю.

Наступным ранкам Марк спусціўся на другі паверх. Каля дзвярэй кватэры амапаўца крэйдай быў намаляваны контур цела. Чалавек відавочна зваліўся на парозе і там памёр. Усё вакол было ў плямах крыві. Далей на пляцоўцы паміж другім і трэцім паверхамі быў намаляваны яшчэ адзін труп.

Марк спусціўся да Каці і пазваніў у дзверы. Адчыніла Каця.

– Здароў. Ты чула, што адбылося? Здаецца, нас апярэдзілі.
– Марк, учора я выпадкова ўсё сказала цётцы Соне, якая заходзіла да нас. А яна выдала наш план маме і таце. Спачатку тата хацеў пайсці цябе спыніць, а тут адбылося вось гэта. Я паабяцала бацькам, што мы больш ніколі з табой не будзем гуляць разам.
– Так, Марк, – пачуўся з кухні голас яе мамы: – каб больш вы разам не гулялі і не размаўлялі. Вучыцца вам трэба, а то адны дэтэктывы ў галаве!

Марку хацелася плакаць ад крыўды, але ён быў адзіны мужчына ў сям'і: яго тата пакінуў іх з мамай, калі Марк толькі ў школу пачаў хадзіць. Было і крыўдна, што здрадзіла сяброўка, і сорамна, што ён хацеў забіць чужога мужа і тату за здзекі над жывёлінай. Ён вярнуўся дадому і вырашыў даказаць маме былой сяброўкі і ўсяму свету, што ён і без іх заўваг можа добра вучыцца. Але юнага аматара дэтэктываў цягнула даведацца што ж адбылося ў той вечар.

Крок за крокам сітуацыя праяснілася. Амапаўца не прывезлі дадому на пахаванне і нават яго жонка з сынам больш не вярталіся, прадалі кватэру а самі пераехалі жыць у іншае месца. Але суседскія жанчыны рознага ўзросту жвава абмяркоўвалі падрабязнасці здарэння.

Высветлілася, што год таму дзядзька Слава ўдзельнічаў у спецаперацыі. Афіцэры АМАПа каталіся на дарагіх машынах з таніраваным шклом паміж гарадамі ў месцах, дзе час ад часу знікалі аўтамабілісты. Калі іх машыну спынялі прыгожыя дзяўчаты і прасілі падвезці да горада, з хмызняку выскоквалі бандыты і кідаліся да машыны. Амапаўцы забівалі іх на месцы, нават не спрабуючы затрымаць. Пасля гэтага беларускія дарогі сталі куды больш бяспечнымі. Але бацька аднаго з забітых бандытаў нейкім чынам здабыў імёны і адрасы некалькіх з удзельнікаў спецаперацыі і сабраўся помсціць за сына. Відавочна, ён сцярог дзядзьку Славу на прыступках каля яго кватэры, кінуўся на ворага з нажом, паспеў нанесці некалькі смяротных ран міліцыянеру і пабег прэч, але той, паміраючы, застрэліў свайго забойцу са службовага пісталета....

***
Перад Новым годам наваліла снегу. Марк вяртаўся са школы, задаволены добрымі адзнакамі за пройдзеную чвэрць і канікуламі, якія толькі што пачаліся. Нечакана ён заўважыў на вуглу свайго дома мемарыяльную дошку. Падышоў бліжэй. Гэта была мемарыяльная дошка Вячаславу Сонечнікаву, маёру міліцыі, які жыў і быў забіты ў гэтым доме амаль два гады таму. Марк прыгадаў гэты эпізод, пра які за бясконцай стараннай вучобай амаль забыўся. І, нечакана для самога сябе, хлопец падхапіў  з дарогі здаровы, як камень, лядзяш і раз'юшана шпурнуў у дошку. Лядзяш патрапіў у сярэдзіну дошкі і з трэскам разляцеўся на друзачкі. А Марк пачаў рабіць снежкі і шпурляць іх адзін за другім у дошку, імкнуўшыся патрапіць у металічны твар амапаўца. Кідаў за пабітае кацяня, за Кацярыну, якая з таго часу з ім не размаўляла і цяпер гуляла з іншым незнаёмым яму хлопцам, за маміну хату з краю, за тату, які кінуў сям'ю, за дурасць трынаццацігадовага хлапчука, за цётку Соню, якая разваліла сяброўства з дзяўчынай... Палягчэла. Адпомсціў. Пайшоў дамоў. Дзевяностыя з іх крутым норавам адыходзілі ў мінулае...

Поўны дапрацаваны цыкл апавяданняў "Гэта Беларусь, хлопча!" (PDF) Магчымы разыходжанні з тэкстам апавядання ў блогу.

Как я до этого докатился

Вроде бы я еще не стар, чтобы анализировать свою пройденную жизнь, но что-то побудило меня написать и о том, как меня угораздило заняться литературным творчеством. Возможно, это своего рода оценка промежуточных результатов.

Пробы пера

Кажется, меня с лет шести тянуло к писательству и исследованиям. Помню, как в этом возрасте, я составлял на листе бумаги классификацию видов стихов Винни Пуха: кричалки, пыхтелки, хотелки... Потом в подростковом возрасте, я пробовал писать фантастические рассказы и детективные истории. В это же время до окончания школы писал и стихи на самые разные темы: от котов до международной политики.

В университете где-то на курсе третьем или четвертом меня снова «пробило» на творчество, и я написал несколько юмористических зарисовок. Частично это было связано с тем, что у нас была немного эксцентричная преподавательница педагогики, которая однажды поделила группу на несколько подгрупп и велела каждой сочинить стихи в качестве домашнего задания. Я тогда написал не только стихи, но и несколько рассказов. В отличии от предыдущих своих работ, эти я помню хорошо, и со временем опубликую их онлайн.

После этого я долго пытался убить в себе писателя. Зачем? В какой-то мере я этого стеснялся. Также у меня было много других увлекательных дел, среди которых много времени у меня занимало самообразование в разных вопросах. И долгие годы я удовлетворял свои потребности писать, сочиняя тезисы научных докладов и статей. Также я прорабатывал одну историко-филологическую тему, на базе которой думал написать кандидатскую.

Творческий поиск

Следующим этапом стало создание сайта historiapure. Это был 2010 год. И это был этап активного собирательства чужих наработок и малоизвестных документов по истории и делания выводов. В этот период я еще пытался связать потребность в творчестве со своей карьерой преподавателя вуза. Но кажется, именно тогда я начал активно писать очерки по вопросам истории, которые интересовали меня. Кроме того, сайт historiapure стал платформой, где я публиковал работы своих студентов-переводчиков, без помощи которых не было книги переведенных документов по истории США.

К 2012 году пришло осознание потребности сделать проделанную работу известной публике. Проблема в том, что, если на твою страницу в интернете нет ссылок, то она затеряется среди миллионов других страниц. Поскольку моя «писанина» и собранный материал носили уже научно-исследовательский характер, то я стал искать возможности привязать их к какой-нибудь он-лайн энциклопедии. Так в начале этого года я открыл для себя возможность сотрудничества с сайтом Беларуская Вікіпедыя, которое продолжается до сих пор. В это же время я завел себе блог на blogspot, которым и пользуюсь с февраля 2013 как основным ресурсом.

2010-2013 гг. стали годами моей самой усердной писательской и исследовательской работы. Я писал часами ежедневно, порой жертвуя сном и другими важными вещами. В эти годы мне удалось определить несколько вопросов истории и филологии, которыми я продолжаю заниматься по сей день. Хотя сейчас я бы и не стал повторять такого надрывного труда, благодаря этому периоду своей жизни я понял, что нельзя объять необъятное, и стал вырабатывать темп, который позволял бы мне заниматься творчеством без ущерба другим делам своей жизни. Похоже, я до сих пор вырабатываю его...

Мои читатели и критики

Должен признаться, что мои подростковые работы подвергались мягкой или жесткой критике первых читателей, (в основном, членов моей семьи) за исключением младшего брата. Возможно поэтому я периодически пытался убить в себе писателя в возрасте от 20 до 30 лет. Отчасти поэтому я до сих пор испытываю небольшой дискомфорт, когда публикую свои художественные рассказы. Мое научное творчество подвергалось меньшей критике и с ним я дискомфорта не чувствую в принципе.

Как справедливо заметил М. Жванецкий, писать, как и пИсать, надо, когда не можешь терпеть. Когда я понял, что я действительно хочу этим заниматься и увидел в каких областях научного и околонаучного творчества от меня будет польза, мнение читателей для меня не стало настолько значимым. Надо признать, что еще здесь помогает наличие здравой самооценки, когда критика воспринимается как возможность что-то улучшить, а не личное оскорбление. В моем случае, на это потребовались годы.

Читатели могут стать еще одной ловушкой. В принципе, чтобы тебя читали, нужно найти тех, кому это может быть интересно и затрагивать вопросы, которые могут побудить потенциального читателя зайти на твою страницу или взять книгу с полки. Это требует времени и испытания различных вариантов. Но признание читателей может быть как наркозависимость. Если человек сегодня получил 1000 «лайков» в социальных сетях, а завтра нисколько, то он может испытывать те же эмоции, что и наркоман при получении очередной дозы и воздержании от нее. Поэтому я стремлюсь прислушиваться к мнению читателей, но не «заморачиваться» не эту тему.

Польза

Моя основная работа преподавателя английского языка и переводчика мало связана с литературным творчеством. Но иногда мне приходится переводить поэзию или прозу, например, связанную с рекламой какой-либо коммерческой компании. И в этом случае литературные навыки приносят вполне реальные дивиденды.

Однако основная польза от моих работ связана с изучением вопросов истории. За все эти годы мне удалось опубликовать много материалов и исследований по истории США, исследовать большинство заброшенных деревенских кладбищ Минска, а также связать с Википедией ряд малоизвестных материалов по истории Беларуси 1990-х (кого-то удивит, но в этом десятилетии столько «белых пятен»). И это только часть моих исследований. Даже художественные рассказы – это попытка исследования современной истории страны, где я живу под определенным углом зрения. Кому это надо? Тем, кому это интересно.

Писательство как счастье

Для меня писательство – это возможность заниматься тем, что я бы делал, если бы не имел необходимости зарабатывать на хлеб семье. Еще могу добавить, что мой приход к научным исследованиям и блогосфере в чем-то похож на бородатый анекдот про Менделеева: Менделееву приснилось, что он забыл все элементы своей периодической таблицы и, проснувшись в холодном поту, он поспешил их записать. В какой-то момент я понял, что, если буду давить в себе желание заниматься литературным творчеством, откладывая его до лучших времен, то оно погаснет, но останется обида на себя за то, чего не сделал. И это меня подстегнуло к действиям.

Писательство может убить писателя физически или убить в нем желание писать. Поэтому для меня оно стало счастьем, когда я стал в большей мере контролировать вдохновение. Иногда надо заставить себя начать писать, а иногда заставить себя остановиться. Кажется, так можно растянуть это занятие еще на какое-то количество лет и приносить себе радость, а другим пользу.

Как это будет дальше

В настоящее время я готовлю к публикации в бумажном формате книгу рассказов по истории США за собственные средства. Мое имя уже появлялось на печатных изданиях сборников научных публикаций, а еще я был соавтором одного учебного пособия по английскому, поэтому каких-то амбиций насчет покрасоваться с собственными книгами у меня нет. Здесь скорее более прозаичное желание донести эти материалы до некоторых заинтересованных лиц в формате обычной книги.

Буду ли я в дальнейшем издавать другие книги в бумажном виде – пока не знаю. Но в обозримом будущем я планирую продолжать совмещать свою «светскую» работу, семейные и  другие обязанности с литературным творчеством. И продолжать искать баланс между всем этим и чем бы то ни было еще...