19.05.2024

Раней і цяпер: у імгненні кадраў

 У мінулым паведамленні на гэту тэму я імкнуўся распавесці гісторыю кожнага аб'екта ці даць яму апісанне. У гэтым будзе пра перамены у маштабе імгненнасці (было-цяпер) з мінімумам апісанняў.

Калі ў 2022 г. я фоткаў "Грушаўскі пасад", мне здавалася, што ў кадр патрапіў прыгожы від будоўлі дома ў працэсе: злева яшчэ будуецца, пасярэдзіне дэкаруецца, а справа - ўсё гатова. І толькі потым я даведаўся, што гэта адзін са сталічных доўгабудаў, які толькі нядаўна зноў пачалі дабудоўваць.

Стэла ў ваенным гарадку Печы на маіх фота ў 2013 г. і ў 2015 г. Калі барацьба з бел-чырвона-белай сімволікай яшчэ не была "мейнстрымам" у Беларусі, чырвоную паласу на стэле ў ваенным гарадку замянілі цёмна-зялёнай. Ёсць інфармацыя, што пэўныя пенсіянеры ўбачылі ў гэтым крамолу, хоць сама стэла была пастаўлена яшчэ у савецкі час.

На Маскоўскай вуліцы ў Мінску захаваўся след надпісу "Добры друк" па-над аркай аднаго з дамоў на цотным баку бліжэй да маста, які звязвае гэту вуліцу з праспектам Незалежнасці.

А пад самім мастом паміж пр. Незалежнасці і вул. Маскоўскай быў мурал "Імгненнасць", які мне пашанцавала сфоткаць за некалькі месяцаў да поўнай ліквідацыі. Цяпер там бардова-карычневая сцяна.

Яшчэ прыклад з серыі "няма таго, што раньш было" знішчаныя надпісы беларускай ліцінкай на вуліцах Мінска. На фота: прыпынак "Чырвоная" ў маі і лістападзе 2023 г.

Ад санітайзера з антысептыкам, усталяванага ў "Дана Моле" вясной 2020 г. падчас пандэміі, засталіся дзіркі ў сцяне. З аднаго боку, пандэмія відавочна скончылася, з другога, хіба гэта раскоша мець магчымасць апрацаваць рукі антысептыкам у публічным месцы і варта вярнуцца да часоў, калі ў грамадскіх туалетах не было туалетнай паперы? Дарэчы, раней я сабраў падборку падобных слядоў ад таксафонаў :)

Магазін на вул. Каліноўскага 72 ў Мінску дзейнічаў пад рознымі назвамі: у 90-х гэта была "Закрама" з націскам на 2-і склад, потым "Багатая хата" ў першай палове дзясятых (тады і патрапіў пад мой аб'ектыў для паста пра беларускамоўныя цэтлікі), потым "Рублёўскі" і адпаведна "Санта" і ў цяперашнім дзясяцігоддзі "Суседзі". На рагу дома таксама мацаванні пад сцягі, але практыка трымаць дзяржаўны сцяг на магазінах пастаянна з'явілася толькі ў 2021 г.

Магчымы працяг тэмы

05.04.2024

1980-я гг. Час майго дзяцінства і многіх перамен

 


1980-я гг. сталі перыядам пераходу ад БССР брэжнеўскай эпохі да з'яўлення таго, што стала фундаментам незалежнай Рэспублікі Беларусь. Для мяне гэта быў яшчэ і час дзяцінства:)

80-я пачаліся як эпоха "гонкі на лафетах", або "пышных пахаванняў" (1982-85) Некаторыя даследчыкі адлічваюць яе ад смерці галоўнага ідэолага СССР М. Суслава, большасць іншых са смерці Брэжнева. Для мяне яна запомнілася праглядам пахавання аднаго з генсекаў па тэлебачанні разам з бабуляй і дзядулем. У той час пахаванні пад марш Шапэна былі частымі ў нашым доме і мікрараёне. Мяне пужалі раптоўныя гукі музыкі і прываблівалі самі цырымоніі сваёй таямнічасцю. Але толькі ў 2000-х я зразумеў тое гора, якое суправаджае такія мерапрыемствы...

Смерць генсекаў стварала праблему для тых, хто жадаў абараніць дысертацыю. Нехта з маіх будучых выкладчыкаў у БДПУ ніяк не мог абараніць свой "дысер", бо паводле непісага правіла меў дадаць у працу цытату дзеючага кіраўніка КПСС, і яму прыходзілася зноў і зноў перапрацоўваць дысертацыю на пішучай машынцы. Яшчэ гэты перыяд спарадзіў анекдот:

Тэлевядучы навін кажа ўрачыстым голасам: "Дарагія таварышы, вы будзеце смяяцца, але нас ізноў напаткала цяжкая страта!".

Дарэчы, у ваенным гарадку Печы, куды мае бацькі пераехалі восенню 1988 года, нярэдка хавалі без музыкі, хоць там было больш ваенных, чым на Ўсходзе 1 у Мінску.

Дэфіцыт прадуктаў харчавання і прамтавараў я пачаў адчуваць толькі ў сярэдзіне 80-х, калі дзеці падчас урока ў пачатковай школе тлумачылі нашай настаўніцы Валянціне Мікалаеўне, што можна стаць у чаргу за цукрам некалькі разоў запар, каб купіць пра запас. Настаўніца слухала і ўхвальна ківала. 

Толькі праз дзесяцігоддзі я даведаўся пра каўбасныя рэйды з малых гарадоў, такіх як Рэчыца, у Мінск. А ў Пячах ў 1988-90 я досыць настаяўся ў чэргах за малаком, яйкамі і іншымі прадуктамі, якія зараз можна набыць без асаблівых цяжкасцяў. Дэфіцытам у ваенным гарадку былі і школьныя сшыткі, таму, калі нехта здаў адзін чысты сшытак у макулатуру, адзін мой аднакласнік адразу выцягнуў дэфіцыт з кіпы паперак і забраў сабе 

Яшчэ адзін момант: доўгі час у Пячах выкінуць смецце пажадана было толькі ў пэўны час, калі ў наш закрыты гарадок прыязджаў смеццевоз. Аднойчы мы з мамай выбілі дзверы ў кватэры, якую здымалі, каб паспець кінуць смецце ў кантэйнер. Зараз гэта мне здаецца смешным і нелагічным, бо я мог саскочыць з балкона першага паверха без праблем, але не рашыўся, можна было б і выкінуць пазней, нават у перапоўнены кантэйнер. Але можа быць існавалі нейкія санкцыі для сям'ёй афіцэраў за выкіданне смецця ў перапоўнены кантэйнер, пра якія я так і не даведаўся.

Савецкую ўладу ў той час у нашай СШ 121 не лаялі ні настаўнікі, ні дзеці, але дзеці часам спявалі песню на перапынку:

О сэри, сэри, сэри,

Как трудно жить в эсэсэсэре!

За маленькую кучку

Отдал я всю свою получку!

Упершыню я пачуў крытыку савецкай улады ад настаўніка музыкі печынскай школы па прозвішчы Трубач, калі ён казаў, што народ падчас Вялікай Айчыннай вайны змагаўся з фашыстамі за Радзіму, а не за савецкую ўладу, якая, на погляд Трубача, была такой жа пачварнай як і нямецкі нацызм.

Цікава, што ў сярэдзіне 80-х я ўпершыню даведаўся слова "наркаман" у школе. З той жа настаўніцай пачатковых класаў дзеці абмяркоўвалі нейкую маладую кампанію, якая часам збіралася ў бяседцы (знесенай праз некаторы час) насупраць вакон нашага класа. Нехта казаў, што яны могуць прымаць наркотыкі. 

Пра наркотыкі я з таго часу амаль не чуў да эпохі Галоснасці, а вось пра п'янства і таксікаманію мае школьныя таварышы былі добра дасведчаны, нават гулялі ў п'яніц ці ў жарт маглі прапанаваць:

-- Калі хочаш паглядзець свой любімы мульцік, панюхай клею!

Але пачатковая школа яшчэ не была тым месцам, дзе дзеці набіраліся залежнасцяў...

Нянавісці да іншых нацыянальнасцяў не развівалася ў школе, бо сацыялістычнае выхаванне азначала і інтэрнацыяналізм. Але часам заўважаў у сваіх мінскіх школьных таварышаў нейкую пагарду да украінскай мовы. Да беларускай мовы ставіліся нейтральна. На ёй былі некалькі прадметаў у школе, але ў паўсядзённым жыцці на ёй не размаўлялі ў нашай школе. А вось многія дарослыя ў нашым двары, паводле маіх назіранняў, з пагардай ставіліся да яўрэяў, цыган і псіхічнай хворых. Таксама не любілі багатых, але марылі такімі стаць.

У 1980-х мяне аднойчы бралі на выбары і некалькі разоў на мітынгі і дэманстрацыі, куды мае дзед і бацька павінны былі хадзіць як вайскоўцы. Нажаль, з гэтых падзеяў запомнілася толькі тое, як тата пажартаваў наконт спартсмена, які бегаў па стадыёне ля нашай школы, дзе быў выбарчы ўчастак: "Можа яму казаць дзе выбарчы ўчастак, бо ён яго знайсці не можа?". А з дэманстрацыі памятаю толькі як мы ішлі ад плошчы Леніна (цяпер Незалежнасці)  у бок плошчы Перамогі па праспекце. Ішлі моўчкі вечарам з натоўпам, дзе людзей было не вельмі шмат і яны большай часткай маўчалі, часам абменьваліся нейкімі нязначнымі рэплікамі, потым мы спусціліся ў метро. (Дарэчы, метро -- таксама дасягненне 80-х гг. для Беларусі, хоць пачалі яго будаваць у канцы 70-х).

Злева направа: мае дзед, бацька, маці і я на пл. Леніна ў Мінску 7 ліпеня 1984 г. Фота з архіва Піянзіных.

Напэўна, істотныя змяненні пачаліся з прыняццем палітыкі Галоснасці ў 1988 г. Палітыка "паскарэння", названая ўпершыню 8 красавіка 1986 г. "Перабудовай", сама сабой не прывяла да вялікіх змен у Савецкім саюзе. Менавіта магчымасць крытыкаваць уладу і казаць пра праблемы ў СССР прывяла да пад'ёму ідэй нацыянальнага адраджэння, узнікнення адной з галоўных будучых партый беларускіх нацыяналістаў Беларускага народнага фронту "Адраджэнне", больш вядомага як БНФ. Арганізацыя ўзнікла як нацыянальна-культурны рух і толькі ў 90-я ператварылася ў партыю, але ўжо ў 1988 адзначылася шэсцем у Курапаты, якое скончылася сутыкненнем з міліцыяй.

У паўсядзённым жыцці Галоснасць праяўлялася ў тым, што людзі сталі адкрыта крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі і эканамічныя праблемы БССР. Таксама пачала актыўна з'яўляцца літаратура, якую раней можна было чытаць толькі ў самвыдаце: кнігі расійскіх манархістаў, кшталту Крэстоўскага, дэтэктывы Чэйза і Крысці, выданні Салжаніцына.


Кнігі выдадзеныя ў СССР у 1990 г.

27 ліпеня 1990 г. Вярхоўны савет БССР прыняў дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце. Іншымі словамі Канстытуцыя БССР і яе законы мелі перавагу над законамі СССР. Гэта быў першы крок да незалежнасці беларускай дзяржавы, і да сярэдзіны 90-х гэты дзень афіцыйна адзначаўся як дзень незалежнасці РБ.

Канец 80-х стаў часам з'яўлення серыялаў, прычым і самога слова "серыял". Прычым гэта былі фільмы, якія не супярэчылі савецкай цэнзуры. "Спрут" паказваў рост злачыннасці ў тагачаснай капіталістычнай Італіі, а "Рабыня Ізаура" прыгнёт рабоў у Бразіліі ХІХ ст. А між тым гэтыя фільмы паказвалі наяўнасць жыцця па-за межамі сацыялістычнага лагера не толькі з недахопамі, але і з перавагамі.

Культавыя серыялы 80-х "Рабыня Ізаура" і "Спрут". Фотакалаж з матэрыялаў, дасяжных у інтэрнэце.

Многім іншым гэты час запомніўся псіхатэрапеўтычнымі сеансамі Анатоля Кашпіроўскага, калі цэлыя сем'і сядзелі перад экранам і спрабавалі пазбавіцца ад сваіх хвароб праз такія сеансы. Некаторыя нават ставілі слоікі з вадой перад экранам, каб зарадзіць іх энергіяй Кашпіроўскага. Дзякуючы гэтаму псіхатэрапеўту ў народ пайшла фраза "даю ўстаноўку" і мноства непрыстойных анекдотаў на тэму фелацыі. Я і мае бацькі таксама глядзелі тыя сеансы, але слоікі не зараджалі.

Знешняе вылучэнне фанатаў пэўных музычных субкультур у СССР было і ў 60-70-я, але 80-я вылучыліся з'явай субкультуры металістаў. Яшчэ папулярнасць Цоя прывяла да ўзнікнення сцяны Цоя ў беларускай сталіцы. Справа была ў тым, што фанаты спевака пакідалі надпісы на сцяне вакол будоўлі Палаца Рэспублікі, калі ў 1990 г. Цой трагічна загінуў у аўтакатастрофе. Пазней гэтую сцяну, дакладней 2 бетонныя блокі, перанеслі ў Ляхаўскі сквер і захавалі як адметнасць.

Цікава, што менавіта ў 80-я былі напісаны 2 песні, якія не мелі палітычнага сэнсу, але сталі свайго кшталту гімнамі прыхільнікаў перамен ва ўладзе: "Делу время" і "Перемен".

Аварыя на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 г. змяніла жыццё многіх беларусаў назаўжды. Многія пацярпелі ад радыяцыйнага забруджання. Частку людзей перавезлі з зоны адсялення ў іншыя рэгіёны Беларусі. Каля 7 год таму  пісаў на гэту тэму вось што: 

"Мае ўласныя ўспаміны з гэтага часу амаль сцёрліся (мне было 7 год). Магу толькі сказаць, што са слоў майго дзеда ведаю, што хадзілі мы з мамай гуляць у той вечар (мы жылі ў Мінску). Пазней былі некаторыя праблемы у майго малодшага брата з шчытападобнай залозай, але акрамя Чарнобыля на яго здароўе маглі ўплываць зусім іншыя рэчы. Сустракаў я чарнобыльскіх перасяленцаў на вуліцы Славінскага недалёк ад месца, дзе жыву. Сустракаў былую медсястру, якая працавала з чарнобыльскімі дзецьмі ў Мінску і атрымала радыяцыю ад іх забруджанай вопраткі."
Фота ілюстратыўнае. Крыніца тут.

У гэты час у БССР пачаліся размовы пра экалагічныя праблемы. Не толькі катастрофа на ЧАЭС, але і экалагічна шкодная прамысловая вытворчасць, нерацыянальнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў сталі прадметам размоў не толькі спецыялістаў, але і шырокага кола людзей. Магчыма, гэта быў пачатак тэндэнцыі выхавання ашчаднага стаўлення да навакольнага асяроддзя, а слова "экалогія" ў паўсядзённым жыцці стала сінонімам праблем з гэтым асяроддзем (насамрэч, гэта проста навука аб навакольным асяроддзі).

Канец 80-х прынёс у жыццё беларусаў і некалькі з'яў, якія звычайна асацыююцца з 90-мі:

Прыватная вышэйшая адукацыя. Як мінімум адна прыватная ВНУ была заснавана ў канцы 1990 г. Гэта Інстытут сучасных ведаў, які заснавалі як гаспадарча-разліковы.

Інстытут сучасных ведаў. Фота канца 2010-х гг.

Паліэтыленавыя пакеты. У мяне захаваўся адзін з 1990 г.

Электронныя гульні. Гэта міф, што дзеці ХХІ ст. пагалоўна "заліпаюць" ў гаджэтах, а дзеці 80-х пагалоўна гулялі на вуліцы. У 1984 г. з'явіліся культавыя савецкія гульні "Ну, пачакай" (таксама вядомая, як "Воўк ловіць яйкі" і "Воўк з яйкамі") і сусветна вядомы "Тэтрыс". Для гульняў існавала прылада "Электроніка". У "Ваўка" мне аднойчы даў пагуляць дваровы сябрук. Дарэчы, яго мама у той час неяк камусьці казала па тэлефоне: "Што могуць дзеці напісаць у сачыненні "Як я правёў лета"? Ляжалі на канапе, глядзелі тэлевізар!".

Каб давяршыць тэму плаўным пераходам да гульняў на вуліцы, скажу, што застаў у свой час гульню "Кіс-мяў", у якою гулялі старшыя хлопцы і дзяўчаты з нашага двара, адзін з якіх пазней пацвердзіў, што нешта такое прыпамінае. Тады такія гульні з дзяўчатамі мяне не цікавілі, а калі дзяўчаты пачалі мяне цікавіць, у "кіс-мяў" ужо наша пакаленне не гуляла. Цікава, што мае сыны ў 2010-х аднойчы гулялі яшчэ ў адну амаль зніклую гульню: "штандар". Нашу сям'ю з гэтай гульнёй пазнаёміля жанчына, дзяцінства якой прыйшлося на 70-я. Але гэта ўжо іншая гісторыя...

Таксама пра: 90-я, 2000-я, 2010-я.

20.03.2024

Francophonie et Bélarus

 

La journée internationale de la francophonie (20 mars) n'est pas très connue en Bélarus. Le plupart de gens apprennent l'anglais en école, collège ou université. Seulement 2.9 % d’élèves en école ont appris le français en villes et 2.4 % en villages en 2017 (moin que 1 % apprenait l’espagnole par ex.)

Mais il y a beaucoup de étudiants internationaux africains (Congo, Côte d'Ivoire, Cameroun) qui habitent en grandes villes comme Minsk et Vitebsk. Et la communication avec ces gens est un expérience très éducatif.

Mon français est limité pour écrire beaucoup de choses mais je viens d'écrire tout ici moi même de mon cœur.

Pour finir je voudrais dire une anecdote amusante : Quand ma femme a étudie le français en université on a lui dit d’écrire quelque chose sous le titre Dis-moi qui tu es, mais d'abord elle a pensée que il faut écrire l’histoire détective Dix mois qui tuent. Malheureusement elle a compris que faire plus tard et maintenant y a pas d’histoire de 10 mois !

Aussi en français : Bélarus et Bible

Qch en anglais :)

17.03.2024

Раней і цяпер

 Праектаў па гісторыі Мінска хапае на прасторах інтэрнэта. І, мяркую, я таксама магу ўнесці свае тры грошы. Гэты пост прысвечаны зменам, якія ахапілі горад за апошнія 40 гадоў. Пост будзе развівацца, але наўрад ці калі-небудзь змесціць усе такія змены, ды я і не імкнуся да гэтага :)

Кальварыйская 44 са зніклымі слядамі савецкага мінулага


На фота, якія я зрабіў ў 2021 г., бачны сляды надпісаў "Промтовары" і "Продукты", зробленыя відавочна яшчэ ў часы СССР. 

Па стане на вясну 2024 г. там цяпер "Еўраопт" і магазін "Кухні".  На заднім фоне апошняга здымку бачны хмарачосы жылога комплекса "Каскад", які ў пачатку 2010-х гг. пабудавалі на месцы папраўчай установы (турмы) №1, якую ў сваю чаргу будавалі у пачатку 1950-х палонныя немцы...

ДТСААФ на Маскоўскай, 6 і яго маленькія сакрэты

У маім жыцці з гэтым домам звязана некалькі маленькіх успамінаў. Мой дзед Дзмітрый Сямёнавіч Піянзін у 1980-х - 2000-х працаваў у аўташколе "ДТСААФ", а кіраўніцтва гэтага таварыства знаходзілася на Маскоўскай, 6. Нейкім разам ён браў мяне яшчэ дзіцём з сабой на пэўную нараду ў гэта месца, але размовы дарослых дзядзек не зачапіліся за маю памяць і з той сітуацыі я запомніў толькі як побач з будынкам мясцовы масткак, які малаяваў плакаты, зліваў растваральнік з фабрай на зямлю, падпальваў яго для ўтылізацыі, а я палкай у гэта вогнішча падпіхваў акуркі цыгарэт і раскіданыя пустыя цыгрэтныя пачкі, пакуль гарэў агонь. Ніхто не лаяў ні мастака за такую самадзейнасць, ні мяне за забавы з агнём. Потым у 1990-х я быў там з дзедам на цырымоніі ўнагароды ветэранаў арганізацыі, адзін з якіх сказаў: "Служу Савецкаму Саюзу!", а другі цмокнуў ручку дзяўчыне, якая давала кветкі ў нагрузку да медалю, і адчэканіў: "Служу Рэспубліцы Беларусь!". А апошнія мае візіты на Маскоўскую 6 прыйшліся пасля смерці дзеда летам 2019 г., калі я сдаў яго архіў у музей ДТСААФ, і мусіў потым яго забраць у сувязі са зносам будынка.

Верагодна гэта фота 1982 г. з архіва майго дзеда зроблена на ганку Маскоўскай 6. Цікава, што там у 1982 г. быў выбарчы ўчастак №1 падчас выбараў у мясцовыя саветы.

А гэта фота я зрабіў 31 кастрычніка 2019 г., калі прыйшоў забіраць з музея ДТСААФ архіў Д. Піянзіна. Палец у ніжнім правым вуглу фота безумоўна мой касяк, але больш я туды вярнуцца магчымасці не меў. Неўзабаве гэты будынак знеслі. Цікавы яшчэ адзін успамін прыкладна таго ж часу. Я разгаварыўся з адной жанчынай на рэлігійныя тэмы ў тралейбусе і апынулася, што яна наведвала сустрэчы месіянскіх яўрэяў, якія як раз праходзілі на Маскоўскай, 6 у арэндаваным памяшканні. Жанчына казала, што па прычыне запланаванага зносу яе аднавернікі шукаюць новае месца сустрэчы. Так у розны час штаб ДТСААФ пабываў і выбарчым участкам, і месцам рэлігійных сустрэч...

Летам 2023 г. на месцы Маскоўскай, 6 будавалі новы дом з новым адрасам: Дабрамысленскі завулак, 4.

Салон "Шчасце", пр. Незалежнасці 155/1. Ад шлюбнага салона да супермаркета

З моманту заснавання да 2020-х гэты будынак ля станцыі метро "Усход" быў вядомы як "Шчасце", хоць салонам продажу шлюбных касцюмаў ён быў толькі ў савецкі час. Да з'яўлення Нацыянальнай бібліятэкі ў 2006 г. і "Даны Мола" ў 2014 г. гэта месца было арыенцірам сустрэч не толькі для жыхароў мікрараёна "Усход 1".

Так выглядаў будынак на 2021 г. Надпіс "Счастье" зроблены на момант заснавання  будынку, а "Торговый центр" з'явіўся ў 90-я, калі там размясціліся кіёскі розных дробных арганізацый і індывідуальных прадпрымальнікаў. Крыніца здымку тут.


Вясной 2021 г. будынак узяла ў арэнду сетка супермаркетаў "Віталюр". Фасад абклалі чорнымі пліткамі, а жоўтую мазаіку замазалі белай фарбай (працэс бачны на фота). Тым не менш, калі неабыякавыя мінчукі склалі петыцыю аб вяртанні мазаікі як врхітэкрурнай каштоўнасці, "Віталюр" пайшоў ім насустрач і фарбу змылі.

Так выглядаў будынак у красавіку 2021 г звонку...
... і так унутры

У пачатку 2023 г. сетка "Віталюр" спыніла сваё існаванне і некалькі месяцаў магазін быў зачынены.

А з канца чэрвеня 2023 г. там працуе магазін "Санта". Акрамя назвы звонку знешні інтэр'ер не мяняўся, а ўнутры з'явіліся касы самаабслугоўвання.

Змена арандатараў прывяла да знікнення салона ці ГЦ "Шчасце" як лакацыі (хоць шлюбны салон "Шчасце" існуе як арганізацыя). За апошні час не чуў, каб хтосьці казаў пра гэты аб'ект як пра "Шчасце". Часам чуў: "Сустрэнемся ля "Віталюра" (або "Санты")". Іншым разам канкрэтызавалі: "Ля метро (ці "на праспекце")", каб адрозніць ад іншых магазінаў гандлёвай сеткі.

Яшчэ пару дэталяў. Гандлёвы цэнтр "Шчасце" прыйшоў ў заняпад са з'яўленнем суседа: "Дана Мол". Але яго правы край застаўся ў карыстанні дробнага бізнеса. Таксама ні "Віталюр", ні "Санта" не карыстаюцца 2-м паверхам галоўнай часткі будынка. А менавіта там знаходзіўся абменны пункт, які 1 кастрычніка 2014 г. захапіў злачынец, у выніку чаго апошняга забіў снайпер спецпадраздзялення "Алмаз". Тады гандлёвы цэнтр патрапіў пад увагу СМІ. Цяпер гэта частка гісторыі мікрараёна, якая, спадзяюся, не паўтарыцца.

Аўтавакзал "Маскоўскі" і даўгабуд "Газпрама"

У 1999 г. на скрыжаванні вул. Філімонава і пр. Ф. Скарыны (цяпер пр. Незалежнасці) пабудавалі новы аўтавакзал пад назвай "Маскоўскі".

Так выглядаў а/в "Маскоўскі". З гэтага месца было зручна даехаць у Раўбічы, аэрапорт, Калодзішчы і шмат іншых кропак у Мінскай вобласці. Нажаль маіх фотак гэтага месца не захавалася (крыніца фота тут), але з гэтым вакзалам звязаны ўспаміны паездак з дзедам на магілу бабулі пад Калодзішчамі і з жонкай у Раўбічы.

У 2014 г. "Газпрам" выкупіў гэта месца пад свой комплекс і аўтавакзал было вырашана ліквідаваць.

Так выглядаў аўтавакзал у першыя дні зноса будынка летам 2014 г. Падрабязнасці тут.

Нагрузку аўтавакзала раскідалі паміж дыспетчарскімі станцыямі на вул. Славінскага і "Уручча 2". У гэты час пачалася эра прыватных маршрутак паміж гарадамі Беларусі, якія скарысталіся сітуацыяй, і з таго часу выехаць у барысаўскім напрамку стала магчыма каля станцый метро "Усход" і "Барысаўскі тракт".

"Газпрам" паступова пачаў будаваць свой комплекс. Па стане на лета 2016 г. будоўля выглядала як гэтым фота адсюль.

За права будаваць свой комлекс на месцы вядомага аўтавакзала "Газпрам" мусіў пабудаць дарагую транспартную развязку на скрыжаванні вул. Філімонава і пр. Незалежнасці, што палепшыла аўтамабільны рух у гэтым месцы.

Від на новую развязку летам 2016 г. з закрытай агляднай пляцоўкі Нацыянальнай бібліятэкі.

Потым на доўгі час фінансаванне газпрамаўскай будоўлі спынілася, і пра праект нагадваў толькі высокі сіні плот вакол тэрыторыі. Толькі ў лістападзе 2023 г. будоўлю раскансервавалі.

Так будоўля выглядала ў сакавіку 2024 г.

Каліноўскага, 55: кінатэатр і палац барацьбы

Кінатэатр "Вільнюс" быў месцам, куды маладыя людзі хадзілі ў кіно і на танцы. Мой бацька Валерый Уладзіміравіч Берастоўскі навучаўся на афіцэра ў суседнім вайсковым вучылішчы на вул. Славінскага. Часам курсанты хадзілі ў "Вільнюс" на танцы. Аднойчы іх там моцна пабілі цывільныя хлопцы, і курсанты сабраліся каля ўвахода ў кінатэатр і пыталіся кожнага маладога чалавека, які выходіў: ці з кінатэатра ён. Калі адказваў, што так, яго прапускалі, калі казаў, што з танцаў, яго білі ўсім гуртом. (Фота знойдзена на прасторах інтэрнэта).


У 90-я кінатэатр "Вільнюс" стаў нерэнтабельным, а практыка загону навучэнчаў і супрацоўнікаў дзяржаўных і адукацыйных устаноў была прыпынена. Таму КТ быў зачынены, а ў 2012 г. яго трансфармавалі ў Палац барацьбы імя Аляксандра Мядзведзя. Будынак не проста змяніў шыльды і назву тралейбуснага прыпынку, але і прайшоў мадэрнізацыю фасада. Акрамя таго, уваход стаў магчымы для асобаў з праблемамі апорна-рухальнага апарату, што пашырыла зону бесперашкоднага гарадскога асяроддзя. (Фота 2024 г.)

Працяг у крыху іншым фармаце. 

Калі не пазначана інакш, здымкі зроблены Андрэем Берастоўскім

03.03.2024

Зіма 2023-2024 была незвычайнай

 

Зіма, якая нядаўна скончылася, запомнілася мне пяццю момантамі. Пра іх паспрабую напісаць.

Надвор'е, як капрызнае дзіця

Як я пісаў у паведамленні пра мінулае гарачае лета, зімовыя месяцы снежань, студзень і люты перасталі адпавядаць сваім назвам. Ужо больш чым 20 гадоў надвор'е зімой вагаецца паміж вясновым з хлюпай пад нагамі альбо поўнай адсутнасцю снега і часовымі моцнымі  маразамі.

Але гэтай зімой былі сітуацыі, калі ў адзін і той жа дзень на поўначы Беларусі была тэмпература -4С, а на поўдні да +5С. Такая разбежка ўжо бывала ў гісторыі метэаназіранняў па Рэспубліцы, нават у красавіку 2012 г. былі зафіксаваны моцныя тэмпературныя перапады. Але сітуацыі, калі холадна ў адным рэгіёне і цёпла ў іншым, пакуль здараюцца не так часта. Тым больш, што краіна не настолькі вялікая, каб займаць некалькі кліматычных паясоў.

А апошні дзень зімы (у гэтым годзе 29 лютага) адкрыў сезон палявання кляшчоў на людзей...

Платны збор бутэлек

Фандамат "Экаплатформ" у магазіне "Суседзі" на Каліноўскага 66а ў Мінску.

У канцы снежня 2023 года фірма "Экаплатформ" адрадзіла савецкую традыцыю здаваць пустыя бутэлькі ў абмен на грошы. У сетцы магазіна-партнёра "Суседзі" размясцілі фандаматы, якія прыймаюць пластыкавыя бутэлькі і алюмініевыя слоікі праз зялёнае акно, трушчаць іх на перапрацоўку і даюць карыстальніку за гэта бонусы на карту лаяльнасці "Купілка" магазіна "Суседзі" у памеры 200 бонусаў (20 прадметаў) = 1 рубель. Як варыянт, можна атрымаць зніжку і ў інтэрнэт-магазіне "ХХІ век". Каб бонусы залічыліся, трэба адсканаваць код праз спецыяльнае мабільнае прыкладанне або ўвесці нумар сотавага тэлефона, прывязаны да гэтага прыкладання на экране фанадамата.

Па маіх назіраннях здаюць не толькі людзі са слядамі п'янства, але і пенсіянеры, для якіх кожная капейка мае значэнне, а таксама аматары такой дзейнасці, якія могуць прыязджаць на машыне з мяшкамі бутэлек. Таксама заўважаю, што колькасць пластыкавых бутэлек на зямлі рэзка скарацілася ў нашым мікрараёне, але асацыяльныя элементы перасталі збіраць актыўна макулатуру і шкляныя бутэлькі. Напрыклад, шмат дзе на траве і ў брудзе валяюцца "шкалікі" з-пад моцных танных настояў ці гарэлкі.

Яшчэ крыху сімвалічна, што бутэлькі здаюць амаль у тым жа месцы, дзе іх прыймалі ў 80-я гг. Калі быць зусім дакладным, то на месцы, дзе зараз стаіць фандамат, быў кафетэрый, дзе я піў сумесь вады з яблычным сокам, якую прадавалі як "сок яблычны". А пункт прыёму шклатары быў у павальным памяшканні справа ў ад галоўнага ўваходу ў магазін. Цяпер там нейкі клуб знаходзіцца, а падвальны ўваход знішчылі падчас рэканструкцыі ў пачатку 2000-х гг.

Падпольнае святкаванне Дня святога Валянціна

У рамках барацьбы з уплывам заходнееўрапейскай культуры адміністрацыі гарадоў і раёнаў забаранілі афіцыйна адзначаць  Валянцінаў дзень у апошнія гады. Забарона распаўсюджваецца на дзяржаўныя прадпрыемствы і ўстановы адукацыі і культуры. Аднак свята засталося даволі папулярным сярод гарадской моладзі і людзей сярэдняга ўзросту. Таму заўважыў нейкія спробы вылучыць ці адзначыць гэты дзень рознымі людзьмі і арганізацыямі.

У некаторых ВНУ студэнты адзначалі свята квэстамі, конкурсамі, абдымашкамі, але неафіцыйна.

У адным вучэбным кабінеце сцяну ўпрыгожылі такой гірляндай з лямпачак і потым дадалі папяровыя сэрдэчкі.

Пэўны банк дадаў сардэчка да галоўнай старонкі свайго сайта без каментарыяў. Адна фірма адкрыта павіншавала сваіх кліентаў з днём усіх закаханых у сваім тэлеграм-канале.

На вуліцы ў той дзень пачуў тэлефонную размову, якую па мабільніку вяла маладая жанчына:

-- Я званю маме, каб сказаць ёй, што яе люблю, а яна мне кажа: "Ну, хоць гэта не наша свята, у гэты дзень трэба казаць: я цябе люблю". Ну, ты разумееш? А я кажу: "Мама, ты што?! Я табе званю, каб сказаць, што я цябе люблю, а ты мне пра што кажаш?".

Відавочна, у гэтым выпадку адбыўся невялікі канфлікт пакалення тэлегледачоў, якія ў большай ступені пазітыўна ўспрымаюць барацьбу з заходнееўрапейскім уплывам, і пакалення ХХІ ст., якія ставяць многія аўтарытэты пад сумнеў.

У тэлеграм-канале газеты "Звязда" гэта падзея атрымала такі стрыманы каментарый. Астатнія дзяржаўныя СМІ проста праігнаравалі Дзень усіх закаханых.

Выбары 20-25 лютага 2024 г.

Гэтыя выбары і былі падобныя на многія папярэднія, і не былі. 25 лютага быў аб'яўлены адзіным днём галасавання, але можна было прагаласаваць датэрмінова з 20 па 24 лютага. 

У першай палове снежня ў вагонах мінскага метро з'явіліся такія рэкламныя ўлёткі. Хутка такія ж напаміны былі наклеены на ўваходах у ЗАГСы, магазіны, паліклінікі... Потым увесь снежань, студзень і люты мільгацелі напаміны аб гэтым мерапремстве: гучалі ў аб'явах у грамадскім транспарце, высковалі ў тэлеграм-каналах дзяржаўных арганізацый, віселі на розных афіцыйных сайтах і нават экранах банкаматаў.

30 студзеня 2024 у публічных месцах размясцілі агітацыйныя стэнды.  Праз некалькі дзён на адным з іх (каля 19-й паліклінікі) з'явілася фота кандыдаткі Наталлі Дзеркач, а на другім (каля дзіцячай бібліятэкі 10) павесілі партрэты А. Гайдукевіча, чарговы раз пераабіраўшагася ў парламент і І. Эйсманта, які балатаваўся ў Мінгарсавет.

Каля апошняга стэнда дзве бабулі абмяркоўвалі палітыку:

-- Я гэтага лысага, як яго, Гайдукевіча, не люблю. Балабоніць нешта па тэлебачанні...

Увогуле было адчуванне, што боязі сказаць ці зрабіць нешта "лішняе" ў дачыненні да кандыдатаў у дэпутаты ў людзей не было. Мабыць, у свядомасці шэрагу абывацеляў гэтыя выбары не ўспрымаліся як "палітыка", за якую могуць пакараць. Гэта заўважыў і ў тым, што многія інфармацыйныя ўлёткі з інфармацыяй аб кандыдатах і з запрашэннем на выбары, якія традыцыйна кідаюць у паштовыя скрыні, я бачыў у сметніцах каля пад'ездаў ці ўнутры іх.


Нярэдка на адных стэндах былі кандыдаты розных акруг, прычым хтосьці ішоў у парламент, а хтосьці ў мясцовы савет.

На дзвярах магазіна "Грошык" каля ст. м. Усход парадку і інфарматыўнасці было больш: тры кандыдаты ў мясцовы савет ад адной акругі разам.

Рэклама марафона "Выбірай.BY" на "Метро-ТБ". Акрамя гэтага марафона ў метро круцілі ролікі ад розных прадпрыемстваў "Галасуем разам" з прыгожымі дзяўчынай і хлопцам з гэтага прадпрыемства, а таксама ролікі з сем'ямі, што разам з дзецьмі ідуць на выбары, з тэгам #МинскГолосует.

Калі пачалося датэрміновае галасаванне, мне даводзілася чуць пару размоў маладых людзей, у адной з якой юнак скардзіўся, што ў яго ўніверсітэцкім інтэрнаце прымушаюць студэнтаў ісці галасаваць датэрмінова. У другой размове дзяўчына-студэнтка шкадавала, што ёй толькі 17 год і яна не можа атрымаць адгул ад вучобы за датэрміновае галасаванне, як яе суседка па пакоі ў інтэрнаце. Яшчэ ў адным інтэрнаце студэнты рыхтавалі актавую залу пад выбарчы ўчастак і з гэтай прычыны не пайшлі на заняткі (ці так патлумачылі сваёй выкладчыцы).

У школе, дзе вучацца мае сыны, традыцыйна арганізавалі некалькі выбарчых участкаў. Я на выбары не хаджу па сваіх прычынах, але давялося забегчы ў школу падчас датэрміновага галасавання, каб занесці макулатуру, якую збіраюць па класах. На уваходзе ля турнікетаў стаяў малады міліцыянер, які ветліва мяне спыніў, агледзіў мой груз і прапусціў. Унутры было некалькі таблічак, якія пазвалі напрамак да выбарчых участкаў дзесьці ў левым ад увахода крыле школы на другім ці трэцім паверху. Даводзілася чытаць, што на выбарчых участках сталі рабіць доступ для інвалідаў-вазочнікаў, але гэта дакладна не пра нашу школу. Аднак і ў той дзень, і ў галоўны дзень да школы і ад яе цягнуліся ў асноўным пажылыя людзі па аднаму ці парамі (сем'і ці сяброўкі). Я не стаяў там і не лічыў людзей, але ўражанне было, што на выбары хадзілі пераважна людзі савецкай закалкі з выпрацанавай гадамі звычкай хадзіць на выбары.

З іншых нюансаў выбары адрозніваліся тым, што было забаронена выстаўляць кандадатуру асобам з замежным грамадзянствам (акрамя расійскага для кандытатаў у дэпутаты мясцовых саветаў) і асобам з напагашанай судзімасцю, што кандыдатуры выстаўлялі толькі члены лаяльных уладзе палітычных партый і беспартыйныя (раней традыцыйна былі кандыдаты з апазіцыйнымі поглядамі і праграмамі і ў некаторых выпадках яны траплялі ў парламент ці пэўны мясцовы савет) і што на пэўных ўчастках дзяжурылі валанцёры ад БРСМ, задача якіх была дапамагаць выбаршчыкам. Таксама на ўчастках было забаронена фатаграфаваць свой бюлетэнь згодна абноўленаму выбарчаму заканадаўству.

У дзяржаўнай структуры, з якой я супрацоўнічаю, была рабочая нарада, падчас якой заклікалі прыйсці і прагаласаваць, каб выканаць грамадзянскі абавязак, але ніякага кантролю за гэтым я не заўважыў, як яго не заўважаў і раней. Магчыма ў пэўных іншых структурах маглі быць спробы прымусіць галасаваць супрацоўнікаў, але такі прымус парушае законы РБ.

Некалькі эпідэмій

Гэта зіма адзначчылася эпідэміяй адру, нейкай формы грыпу і гепатыту А. Адзёр абмінуў нашу сям'ю і кола знаёмых, гепатытам захварэла дачка аднаго з маіх сяброў, а вось грып моцна пабіў і нашу сям'ю і шырокае кола нашых знаёмых. Мы хварэлі некалькі тыдняў па дзве хвалі, калі ты робішся амаль здаровы, а потым зноў хварэеш па-новаму.

Зноў, як у кавідны час, давялося насіць маску, калі хварэў, а трэба было ісці на работу. Зноў для прафілактыкі гепатыту прыходзіцца часцей мыць рукі ці апрацоўваць іх санітайзерам. Пры гэтым час пандэміі 2020-23 гг. узгадваўся крыху настальгічна...

07.02.2024

Мінскія школы: цікавосткі, традыцыі, незвычайнасці

 

Мінскія школы, якіх больш за 220, маюць свае таямніцы, цікавосткі, традыцыі і іншае, што можа прыцягнуць увагу даследчыка горада. Напрыклад, дом на Папаніна 7, які пабудавалі яшчэ ў 1949 г., некалі быў школай (цяпер там БТІ)...

У гэтым паведамленні хачу звярнуць увагу на некалькі выпадкаў незвычайных традыцый ці фактаў звязаных з пэўнымі школамі Мінска.

СШ 35 імя Азізава (вул. Азізава, 6): традыцыя дарыць кнігу

На адным з букросінгаў мне патрапіла ў рукі кніга з незвычайны надпісам





Судзячы па надпісу і ўклееным артыкуле з "Вячэрняга Мінску", у 1960-70-х гг у гэтай школе існавала традыцыя перадачы кнігі ад выпускніка першакласніку, які павінен быў яе захаваць і перадаць наступнаму першакласніку. Вядома імя толькі аднаго з удзельнікаў традыцыі: Паўла Парфенава, які атрымаў кнігу 24 мая 1969 г. і перадаў яе як выпускнік першакласніку 25 мая 1978 г. Больш ніякай інфармацыі пра гэту традыцыю мне пакуль невядома.

СШ 15 (вул. Якубава 12): штогадовыя сустрэчы выпускнікоў

Партал "Анлайнер" нядаўна апублікаваў артыкул пра выпускнікоў 10 "А" 1982 года, якія штогод сустракаюцца ў пачатку лютага. Хоць гэта традыцыя хутчэй не школьная, а датычная пэўнага дружнага класа, яна вылучае і саму школу. Сапраўды, большасць выпускнікоў збіраецца разам толькі па круглых датах: 5, 10, 20, 25 год выпуску. А гэтая школьная кампанія збіраецца штогод ужо 42 гады запар, чым робіць рэкорд. Падрабязнасці можна знайсці ў рэпартажы "Анлайнера" па спасылцы вышэй.

Гімназія 15 (вул. Багдановіча, 84): мазаіка пад штукатуркай

У 1973г. адну са сцен СШ 130 упрыгожылі мазаікай.

Лічыцца, што мазаіка была прысвечана тэме касмічных палётаў.

У 2022 г. мазаіку на сцяне гімназіі 15 (так называлася СШ 130 з 1999 г.) замазалі штукатуркай з-за адсутнасцю гістарычнай значнасці манументальнага твору. Пра гэту сітуацыю таксама пісаў "Анлайнер". Трэба зазначыць, што ў той год было замазана шмат мінскіх муралаў, якія не палічылі значнымі мясцовыя ўлады.

СШ 76 і 153: школы імя жывых людзей

Традыцыя называць аб'екты ў гонар жывых людзей існавала ў сталінскі час, але пазней змянілася традыцыяй даваць імя аб'ектам толькі ў гонар мёртвых у якасці пашаны памяці. Так шматлікія школы Беларусі ўвогуле і Мінска ў прыватнасці атрымалі назву імя кагосьці выбітнога з мінулага. Назваць школу ў гонар жывога героя лічылася нясціплым.

Аднак 2020 г і 2020-я гг. паказалі, што адносіны грамадства да назвы аб'ектаў у гонар жывых людзей змяніліся: у 2020 г. сярод нефармальных назваў і мянушак бульвараў, плошчаў і сквераў былі і дадзеныя ў гонар некалькіх жывых удзельнікаў пратэстаў (бульвар Ціханоўскай, сквер Ніны Багінскай, плошча Калеснікавай).

Не дзіва, што гэта закранула і афіцыйныя назвы. Так 21 кастрычніка 2022 г. СШ 153 (Пляханава, 70) была названа ў гонар паралімпійца Аляксея Талая.


А.К. Талай на фоне піянерскай дружыны і школьнай адміністрацыі на галоўнай старонцы сайта школы.

А ў мінулым годзе ў байнеце гуляў каламбур: "Мікалай Чэргінец адкрыў музеі Мікалая Чэргінца ў школе імя Мікалая Чэргінца".

Насамрэч сітуацыя была крыху іншай. У канцы 2022 г. сталічныя ўлады прынялі рашэнне назваць СШ 76 (Беламорская, 15) ў гонар пісьменніка М. Чэргінца, дзяцінства якога прайшло ў раёне гэтай вуліцы.


Аднак на сайце школы няма інфармацыі аб яе назве ў гонар жывога пісьменніка. Толькі паведамленне пра адкрыццё музейнай экспазіцыі ў яго гонар і з яго ўдзелам 29.04.2023, пра што ёсць артыкул з ілюстрацыямі на sb.by. Верагодней за ўсё школа афіцыйна атрымае назву імя Чэргінца толькі пасля смерці пісьменніка, таму каламбур не зусім адпавядае рэчаіснасці. Тым не менш, наяўнасць школы Талая гаворыць, што ўстановы адукацыі (а можа і вуліцы, паркі і г.д.) могуць далей называць у гонар жывых, а не толькі мёртвых.

Магчыма, я знайду яшчэ якія небудзь цікавосткі мінскіх школ, таму стаўлю ...

Избранное сообщение

10 лет писанины

Когда 16 февраля 2013 года я запостил тут одну свою научную заметку , я еще не вполне представлял как дальше буду использовать этот ресурс. ...