суббота, 1 декабря 2018 г.

Да нас прыйшла цэнзура


З 1 снежня 2018 г. беларускія ан-лайн рэсурсы павінны праводзіць ідэнтыфікацыю карыстальнікаў. Таму самацэнзура гэтага блога набывае новы характар. Я не згодны з новым законам Беларусі аб кантроле за карыстальнікамі і каментатарамі старонак сайтаў байнета, але мушу з ім лічыцца.

Паколькі я не ўладальнік платформы blogger, я не маю права (як і жадання) заключаць дамовы з тымі, хто хоча пракаментаваць тое ці іншае паведамленне на berastouski.blogspot.com. Думаю, што пытанні ідэнтыфікацыі карыстальнікаў можна пераадрасаваць стваральнікам платформы. Але, са свайго боку, я мушу адмяніць палітыку ананімных каментарыяў на маёй старонцы. З гэта дня толькі тыя, хто падпісаўся на мой блог, могуць пакідаць каментарыі. Гэта не спроба звярнуць увагу на сваю старонку і падняць колькасць падпісантаў, а адзіны варыянт таго, што я магу зрабіць, каб весці сваю старонку ў адпаведнасці з новым законам.

Усе каментарыі, зробленыя да маіх паведамленняў не-падпісантамі блога на цяперашні дзень я захаваў (акрамя спама) і выдалю толькі па патрабаванні кампетэнтных органаў беларускай дзяржавы. За ўсё, што мне напісалі ананімныя і неананімныя наведвальнікі старонкі "Блог Андрэя Берастоўскага", я шчыра ўдзячны.

Буду працаваць з блогам далей з улікам законаў краіны пражывання. Дарэчы, на магчымасць каментаваць мае працы з гэтага блога ў сацыяльных сетках і месенджэрах гэтыя абмежаванні не распаўсюджваюцца.

***
Новыя правілы для каментарыяў на інтэрнет-рэсусрсах Беларусі (Пастанову Савета Міністраў РБ) можна прачытаць тут.
Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Беларусі (матэрыялаў якія забаронена рэкламаваць у каментарыях) можна спампаваць тут.

фота ўзята з: https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcR_x-sSI9Sfk0dEFE7yncqGGTXiBCBW7KPWMOHDRV4gNpbH0-4c

воскресенье, 25 ноября 2018 г.

Чарнігаўскія могілкі на Чарнігаўскай вуліцы

Пра гэтыя могілкі пішу без рамантычных загалоўкаў. Гэтыя былыя вясковыя могілкі на поўдні беларускай сталіцы вельмі падобныя на многія іншыя былыя вясковыя могілкі Мінска. І тым не менш, маюць і свае адметнасці. Пра гэта мой фотарэпартаж з каментарыямі. У канцы дадам некалькі здымкаў Чарнігаўскай вуліцы, як "бонус".

Дарэчы, кожны здымак можна разглядзець падрабязна, націснуць на яго выяву на экране сваёй прылады. Некаторыя фоткі крыху апрацаваны ў праграме Fast Stone для таго, каб лепш чыталіся эпітафіі.

Від на могілкі з вуліцы з раёна суседняй спецшколы для дзяцей з праблемамі апорнага апарату. Не магу не заўважыць, што актуальная праблема, паднятая ў 2017-18 гг. у Курапатах, праблема суседства могілак з жылой ці забаўляльнай інфраструктурай застаецца адкрытай і тут. Яна патэнцыяльна можа існаваць, хоць звычайна на вуліцах зніклых вёсак не стаіць востра. Насупраць могілак жылы дом і не адзін. Там патэнцыяльна могуць святкаваць вяселле ці дзень нараджэння з песнямі, танцамі і фейерверкамі, што можа разглядацца кім-небудзь як абраза памяці памерлых і загінуўшых, якіх пахавалі на могілках праз дарогу. А, з другога боку, жыхарам вуліцы таксама можа не падабацца такое суседства. Такая ж праблема датычыцца могілак Цна і Масюкоўшчына на поўначы Мінска. Зразумела, вырашыць гэту праблему адсяленнем людзей ці зносам могілак праблематычна і несправядліва.

 Уваход на могілкі.

 Інфармацыйны стэнд, які паведамляе, што дагляд за могілкамі ажыццяўляе адміністрацыя Козыраўскіх могілак, а кніга скаргаў і прапаноў знаходзіцца у адміністрацыі Кальварыйскіх могілак.
У кадр патрапіла мясцовая славутасць: помнік чырвонаармейцам, загінуўшым падчас Вялікай Айчыннай вайны.


 Цікава, што яшчэ некалькі год таму тут былі пазначаны імёны толькі Цярэшынай і Паўлавай, а астатнія 13 былі пазначаны, як невядомыя байцы Чырвонай арміі. Цяпер высветліліся імёны яшчэ двух пахаваных. Трэба зазначыць, што загінулі яны ў ліпені 1944 г. падчас вызвалення Мінска ад немцаў. Значыць магчымасць усталяваць імёны забітых вайскоўцаў была лепш, чым падчас адступлення ў 1941 г. І тое, што іх імёны высвятляюць пераважна энтузіясты з пашуковых атрадаў, а не дзяржаўныя структуры, якія маюць доступ да архіўных дакументаў многае гаворыць пра ступень ўдзячнасці чыноўнікаў да салдат Другой сусветнай вайны. Дарэчы, ніжні цэклік сведчыць пра дзяржаўную ахову магілы як гістарычнай каштоўнасці, што, безумоўна, плюс дзяржаве. Такая ж брацкая магіла 1944 г ёсць і на Чырвонай слабадзе, таксама на поўдні горада.



 Жалезныя крыжы, часткова апрацаваныя рэстаўратарамі.

 Пахаванне з помнікам 1998 г. Тыпавы познясавецкі помнік.


 А тут дрэва ўрасло ў агароджу магілы.
Гэта ўсё недалёк ад увахода з вул. Чарнігаўскай.


 На ўчастку сям'і Іуціных адносна нядаўнія пахаванні: 2015 і 2016 гг. Мяркую, што гэты помнік паставілі ў 2017 ці пачатку 2018 г. Як і на іншых малых могілках горада, тут магчыма пахаванне урнай да сваякоў.

 Магіла сярэдняй дагледжанасці побач з апорнай сцяной, якая цягнецца ўздоўж мяжы справа ад увахода на могілкі ў бок спуску з узгорку, на якім стаіць некропаль
 Магіла са старым крыжом і новым цэклікам на фоне плота, які спускаецца ўздоўж крутога ўзгорка.
 Гэтыя два пахаванні атрымалі "лісты шчасця": патрабаванні адміністрацыі могілак прывесці агароджу і могілкі ў патрэбны стан за два гады. Як паказвае вопыт Крупцоў і Вайсковых могілак недагледжаныя пахаванні потым замяняюць тыпавых квадратным помнікам. Гэта таксама выклакае спрэчкі паміж грамадзянамі і дзяржавай: з аднаго боку актывісты жадаюць захавання агароджы вакол участкаў і індывідуальнасці пахаванняў замест стандартных "квадратаў", якія лёгка могуць згубіць надпіс на сонцы і сыйці ў грунт, а, з другога, ёсць праблема іржавых агароджаў, з бур'янамі і смеццем і нават "рэйдэрскіх захопаў" агароджамі тэрыторыі вакол пахаванняў, так што агароджа можа ставіцца на стары помнік, які амаль сышоў у зямлю. Як і ў праблеме ахоўнай зоны ў Курапатах, тут таксама няма рашэння, якое б задаволіла ўсіх удзельнікаў спрэчкі.

 А гэтыя пахаванні побач з папярэднімі "лістоў шчасця" не атрымалі, але робяць уражанне яшчэ менш дагледжаных. Логіку наглядача могілак не разумею...

 Дзіцячая магіла 1957 г. Дарэчы, драўляны крыж адносна новы, як і цэклік.

 Яшчэ пахаванне ў бур'янах і пень спіленага дрэва.

 Від на магілы знізу ўзгорка. Узгорак круты, але яго 45 градусаў яшчэ дазвалялі мне свабодна паднімацца па яго схілу без удзелу рук. На Пятроўшчыне быў круцейшы: там рукамі за агароджу чапляўся, каб залезці  угару.


 Адзіны помнік з эпітафіяй па-беларуску. Прычым тарашкевіцай, а не афіцыйным правапісам. Цікава, што прозвішча Капусцік часта сустракаецца на гэтых могілках. Але самае рапаўсюджанае тут: Асадоўскі (у некалькіх варыянтах на рускай мове). На заднім фоне від на ніжнюю мяжу могілак і прыватны сектар непадалёк.


 Магіла Фабіаны Канановіч з эпітафіяй на польскай мове. Тут трэба зазначыць: у Расійскай імперыі могілкі закладалі па канфесіянальнай прыкмеце  і каталікоў Мінска і ваколіц хавалі на Кальварыі ці Залатагорскіх могілках. Чарнігаўскія былі відавочна закладзены як праваслаўныя могілкі. Але Саветы адмянілі такую палітыку, і ўсе могілкі сталі змешанымі. Таму польскія эпітафіі могуць сустракацца як тут (я сустрэў толькі адну), так і, напрыклад, на Цне. Гэта пахаванне 1968 г.

 Здаецца Ягор, пахаваны тут, быў дзіцём ці падлеткам. Эпітафію разабраць не здолеў, нават з тэхнічнай апрацоўкай фота. Прашу прабачэння за гэта і мой абутак, што патрапіў у кадр.

Швідовіч Валерый 1947-49 гг. Ахвяра пасляваеннага ліхалецця ці чагосьці яшчэ?


А Занаіда Пацяранчанка загінула ў 1954 ва ўзросце 31 год. Прычына невядома ды і гінуць людзі ў любы час з розных прычын...

Паваленыя помнікі скінуты з узгорка. Як на Брылевічах. Але гэта не абавязкова вандалізм. Магчыма проста сваякі паставілі новыя, а старыя кінулі тут.

Тут, бліжэй да левай мяжы, шмат Асадоўскіх.


Сямён Асадоўскі. Магіла 1905 г. Руская эпітафія дарэвалюцыйным правапісам.

Павалены помнік 1889 (магчыма 1869, надпіс разабраць цяжка). Самая старая дата, якую я тут знайшоў.


Разнастанасць пахаванняў каля левай мяжы могілак (калі арыентавацца па ўваходу).

Старыя помнікі (бліжэй да цэнтру могілак) зыходзяць у зямлю.

На ўчастку Шэварковых недалёк ад увахода самае новае пахаванне могілак: 26.09.2018 г. Як і на іншых малых могілках, напрыклад, на Лошыцы, хаваюць прыкладна аднаго чалавека за год.

Апошні кадр з могілак. Тут неяк апрацавалі ўзгорак, але пахаванне старое. Магчыма, як і іншыя каля ўвахода дзесьці паміж 1950 і 1990 гг. І яшчэ адзін стары помнік (можа канца 19, а можа пачатку 20 ст.) які амаль сышоў у грунт.

І некалькі кадраў з Чарнігаўскай вуліцы наўздагон.

Як бачым з аб'явы на сметніцы, вываз смецця адміністрацыя могілак адкладае да вясны. Напэўна мае сэнс правесці прыватызацыю гэтай гарадской службы, бо зараз яе літаральна сняжкамі закідаць можна і яна спыніць працу... Пра сняжкі жартую, а вось пра прыватызацыю кажу сур'ёзна.


Санаторная школа-інтэрнат № 9 для дзяцей з захворваннямі касцёва-мышачнай сістэмы (дом. 46). Знаходзіцца побач з могілкамі далей у бок пачатку вуліцы. Гэта галоўная славутасць Чарнігаўскай вуліцы Мінска і, здаецца, адіная такая ўстанова горада.

Таксама цотны бок вуліцы, толькі бліжэй да пачатку. Маю ўвагу прыцягнулі яблыкі, якія яшчэ вісяць на дрэвах, калі ўжо абляцела лісце. Ураджай яблыкаў у цотныя гады - катастрофа, як казаў мне адзін дачнік Увогуле практычна ўся забудова на Чарнігаўскай - гэта прыватныя дамы і катэджы.

У гэты дзень сонейка засвяціла толькі тады, калі я ехаў дадому, таму ўсе мае здымкі былі крыху хмурыя.

Вандроўка адбылася 21.11.2018 г. Усе фотаграфіі зроблены гісторыкам А. Берастоўскім.

среда, 14 ноября 2018 г.

За кадрам-2

Каб не перагружаць пост "За кадрам" новымі дэталямі вырашыў стварыць новую нататку пад працяг тэмы аб тым якімі падрабязнасцямі абраслі тыя ці іншыя паведамленні.

Крупцы

Мае заўвагі, што Крупцы - самыя чыстыя могілкі, на якіх я пабываў, выклікалі шмат крытыкі групы некрапалістаў-рэстаўратараў. Гэта група выступае супраць палітыкі уніфікацыі помнікаў і ліквідацыі агародж на старых могілках. Крытыка дапамагла мне, з аднаго боку, лепш даведацца пра адмоўныя моманты рэстаўрацыйных работ на такіх могілках, як Крупцы ці Вайсковыя (замена арыгінальных помнікаў на тыпавыя і часам нізкаякасныя, ліквідацыя магільных узгоркаў без помнікаў), а, з другога, крытыкі дапамаглі большай аўдыторыі цікаўных даведацца пра маю працу. Чорны пі-ар у некаторай ступені. Праўда, я пісаў такія рэчы не дзеля сваркі і звяртання ўвагі на сваю асобу. Я сапраўды лічыў і лічу, што пасля рэстаўрацыі Крупцы сталі самымі чыстымі са старых могілак горада. І мае фотарэпартажы з іншых могілак за 2013-18 гг. таму пацвержданне.

Татарскія могілкі


Я пісаў у паведамленні пра Татарскія могілкі, што прышлося размаўляць з падпітай моладзю, якая палічыла мяне за закладчыка наркотыкаў. Кампанія там была каля 5-6 чалавек, якія пілі ў Татарскім скверы, але на мяне звярнулі ўвагу хлопец і дзяўчына. Спачатку я падумаў: яшчэ адны "свядомыя" грамадзяне, якія будуць пытацца хто мне дазволіў займацца гісторыяй без адпаведных паперак. Але як толькі яны зразумелі, што я раблю, дзяўчына пайшла назад да кампаніі, а хлопец ўзрадаваўся магчымасці пагутарыць "за гісторыю":
-- А ў якім годзе Вавілон захапіў Іерусалім?
-- Я трымаюся думкі, што ў 607 г. да н.э. -- адказваю.
-- Правільна! А я быў у музеі ў Парыжы, бачыў там галаву Кіра Персідскага. Дарэчы, я веру, што раней на зямлі жылі волаты...
-- Вас можа здзівіць тое, у што веру я, -- адказаў я і дастаў візітку з сайтам jw.org.
-- О-о-о!! - узрадаваўся хлопец. -- А мая мама таксама са Сведкаў Іеговы. Я ходзіў на сход раней, а потым пакаціўся пад адхон...
Хлопец ўзяў візітку і вярнуўся да кампаніі. У мяне заставалася каля 10 мінут займацца могілкамі пераробленымі пад сквер. Увогуле не ведаю, што мяне стукнула пайсці на тое месца, калі мне трэба было вяртацца на работу, і свабоднага часу было каля 1 гадзіны... Можа каб пакінуць візітку з сайтам былому аднаверніку ці сыну духоўнай сястры?

Мы з джаза? Не, мы з ЖЭСа!


У паведамленні "Тады мы ідзем да вас!" я абяцаў дапісаць, чым скончыцца размова з кампаніяй, якая хацела агледзіць мае вокны дзеля выканання загадаў Прэзідэнта Беларусі. Яна нічым не скончылася, бо больш яны мне не званілі.
Аднак некалькі тыдняў таму да мяне ў кватэру пазваніла жанчына. Адчыняю.
-- Добры дзень! Я з ЖЭСа. Магу пасведчанне дастаць. -- і жанчына пачала шукаць нешта ў кішэні паліто.
-- Добра. І што вы жадаеце?
Жанчына распавяла пра "асаблівы" ЖЭС, які займаецца рамонтнымі работамі і абслугоўваннем кватэр пры ўмове заключэння кантракту на абслугоўванне і штомесячной плаце тарыфу (незалежна ад таго ёсць патрэба ў рамонце ці не). Я быў не гатовы падпісваць такія кантракты і атрымаў візітку кампаніі на сайце (www.жэс.бел) якой прама было паказана, што гэта камерцыйнае прадпрыемства, а не частка жылёва-камунальнай гаспадаркі. Цікава, ці дазваляюць законы Беларусі стварыць таварыства з абмежаванай адказнасцю ці акцыянернае таварыства з назвай "Адміністрацыя Прэзідэнта"?

Сустрэча на выставе "Беларусь і Біблія"

На гэтай выставе я бачыў экскурсіі, якія праводзілі вядомы амерыканскі біблеіст і археолаг Скот Керал і намдырэктара Нацыянальнай біліятэкі, А. Суша, які таксама жыва цікавіцца праблемамі біблеістыкі. Давялося праглядзець частку лекцыі беларускай гебраісткі Галіны Сініла, з якой мы некалькі год працавалі на суседніх кафедрах БДУ і якую я ведаю асабіста. Але была адна эпізадычная і вельмі цікавая сустрэча.

Калі я першы раз наведаў выставу і ўжо выходзіў разам з дзецьмі з залы, я сустрэўся позіркам з чалавекам, які назіраў за ўваходам. Гэта быў той момант, калі супрацоўніца Бібліятэкі, адказная за дапамогу новым наведвальнікам выставы, чамусьці не была на ўваходзе, і немалады барадаты амерыканец з бейджам супрацоўніка мерапрыемства спрабаваў спытацца: "Do you need any help? (Ці патрэбна вам дапамога)" у нейкай жанчыны, якая толькі ўвайшла на выставу.

Жанчына нічога не адказала і пайшла далей у залу: можа англійскай не валодала, можа не жадала ўвагі да сябе. А я як раз выходзіў і сустрэўся позіркам з амерыканцам. Мне хацелася падзякаваць за выставу, яму, пэўна, падзякаваць, што я зайшоў, але ён магчыма думаў, што я таксама англійскай не валодаю. Мы ўсміхнуліся адзін аднаму і я працягнуў руку на развітанне. Я мог сказаць "дзякуй за выставу" на англійскай, але, здаецца, нічога не казаў. Я не саромеўся, проста мае дзеці ўжо выскачылі на калідор, я спяшаўся за імі, і наша сустрэча цягнулася каля дзесяці секунд.

Пазней я выпадкова даведаўся, што гэта быў фізік-ядзершчык з МАГАТЭ нобелеўскі лаўрэят і адначасова прэсвітар царквы і ўдзельнік шматлікіх дабрачынных праектаў Кэнет Брокман.

Фота К. Брокмана на сайце https://talisman-intl-enercon.com/home/personnel/all-consultants/kenneth-e-brockman/ У жыцці ён ўжо больш пасівеўшы.

Як я пісаў раней, я не фетэшыст і не аматар збірання аўтографаў. Аднак ёсць нейкае адчуванне таго, што ўвесь свет як маленькая вёска, ці мой невялікі мікрараён Усход-1 у Мінску, дзе лёгка сустрэць знаёмага ці знаёмага тваіх знаёмых...

***
Спадзяюся, што будзе нагода напісаць тут яшчэ што-небудзь.

вторник, 6 ноября 2018 г.

Три конца света, которые я пережил

Так вышло, что за свою жизнь я пережил три конца света. И эти события как-то почти равноудаленно произошли в моей жизни.

Скриншот поиска Google на тему "конец света". Сделан автором блога для иллюстрации.

1992 или 1993 г.
К сожалению, никак не могу вспомнить было или это 28 октября 1992 г. (согласно предсказаниям одной корейской церкви) или же 28 ноября 1993 г. (согласно расчетам Ю. Кривоногова из Церкви Великого Белого Братства). Скорее второе, чем первое. Но зато помню как провел тот вечер с младшим братом. Мы сидели дома одни и подрисовывали пошлые подробности на картинках в детских журналах. На следующее утро или, скорее всего, через несколько дней я прочитал в газете разоблачение этого конца света и благодаря этому запомнил, что именно я делал в "день страшного суда"...

Однако об этом событии я узнал не из той газеты. Листовки Белого Братства (или Церкви Лима) о конце света довелось читать за некоторое время до того в Минске. Пытался представить себе как это может быть и подумал: если Бог существует и я такой плохой, то мне однозначно "хана", лишь бы только не мучиться в судный день, а погибнуть сразу. В сам же день Х я уже напрочь забыл о конце света...

2000 г.
Следующий "день суда" выпал на то время, когда я уже участвовал в деятельности Свидетелей Иеговы, но не был таковым формально. К этому времени, мои знания о том, что именно в Библии говорится о таких явлениях как Армагеддон, День суда, ад и т. п. уже были приведены в систему. Поэтому все высказывания о датах и сроках "конца света" я уже воспринимал со скепсисом. Как раз в Минске в 1999 г. я неоднократно встречал людей, которые утверждали, что судный день начнется с приходом 2000 года. Не помню, чтобы об этом официально заявляла какая-нибудь церковь, но помню, что все эти люди были православными, причем скорее из тех, кого кто-то из социологов назвал "захожанами" (теми, кто посещает церковь от случая к случаю, по мере необходимости и исповедует свою религию формально).

Вспоминается, что в новогоднюю ночь 2000 года я сидел в своей комнате и читал книги до глубокой ночи: Новый год я уже не отмечал, а спать во время шума фейерверков не хотелось.

2012 г.
Наконец, еще один "конец света" связывали с окончанием исчисления по календарю индейцев майя, предполагаемый некоторыми на конец декабря 2012 г. Если меня спрашивали в то время, что я думаю о конце света согласно таким расчетам, я шутил, что после календаря майя наступит календарь ийюня. Если в 2000 г я допускал, что новогодняя ночь может закончиться началом событий, ведущих к Божьему суду, то мнение интерпретаторов индейских календарей я уже пропускал мимо ушей.

А какое мое мнение о Судном дне сейчас? Примерно такое. И должен признать, что никогда не пришлось жалеть, что привел свои знания о Библии в систему благодаря Свидетелям Иеговы.

Уважаемые читатели, а какие дни суда и концы света вам довелось пережить? Можно рассказать в комментариях.

Примечание: Я написал эту заметку, как часть своих воспоминаний, не ставя целью разжечь религиозный диспут.

понедельник, 29 октября 2018 г.

100 год камсамолу альбо сумбурныя ўспаміны пра БРСМ

2018 год апынуўся багатым на круглыя даты. Акрамя стагоддзяў абвяшчэння БНР, завяршэння Першай сусветнай вайны і пачатку Грамадзянскай вайны ў Расіі ёсць і яшчэ адзін юбілей, які выклікае розныя пачуцці ў розных беларусаў: сто год заснавання камсамолу. На мой погляд, пераемнікамі саюза камуністычнай моладзі СССР у Беларусі могуць быць толькі адпаведныя структуры беларускай кампартыі, але найбольш громка пераемніцай УЛКСМ/ЛКСМБ аб'яўляе сябе галоўная патрыятычная маладзёжная арганізацыя краіны: Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі (БРСМ). Яна ж і адзначае яго найбольш урачыста разам з рознымі ўрадавымі і адукацыйнымі структурамі. (Неакамуністы, ў тым ліку і апазіцыйна настроеныя адносна беларускага ўрада, таксама святкуюць гэты юбілей.)

Вось такія памяткі ўпрыгожваюць інфармацыйныя дошкі беларускіх вну.

Чаму я лічу, што БРСМ – гэта не камсамол
Адрозненні паміж савецкім камсамолам і БРСМ знайсці не цяжка. Напрыклад, камсамол быў у пастаяннай канфрантацыі з рэлігіяй, а БРСМ падтрымлівае Беларускую праваслаўную царкву Маскоўскага патрыярхата і, часткова, беларускіх каталікоў. (Да пратэстантаў, іўдэяў, крышнаітаў і мусульман стаўленне БРСМ хутчэй нейтральнае, чым варожае.)


Члены БРСМ прыбіраюць тэрыторыю каля царквы Дзмітрыя Данскога (Печы, Барысаў). Здымак з групы Facebook "Барысаў Маладзёжны".

Скрыншот паста групы Facebook "Барысаў Маладзёжны".

Таксама, як гісторык, я салідарны з каментарыем, пакінутым да мерапрыемства "ВЛКСМ перезагрузка", прысвечанага стагоддзю камсамола: "За такія позы на фота дзяўчат на бліжэйшым камсамольскім сходзе проста размазалі бы за "вульгарнасць", "бессаромнасць" і наогул паводзіны, ганебныя для савецкіх камсамолак".

Скрыншот фотаграфій з паста "ВЛКСМ перезагрузка" УКантакце. Крыніца: https://vk.com/wall-31231101_35460. Ці ёсць тут паводзіны, ганебныя для савецкіх камсамолак", ці не, судзіць не буду. Да гонару БРСМ зазначу, што крытычныя каментарыі не выдаляліся мадэратарам.

І гэта толькі 2 адрозненні савецкіх камсамольцаў ад членаў БРСМ. Пры жаданні можна знайсці яшчэ...

Тым не меней, паколькі БРСМ заяўляе пра сябе як пра нашчадка УЛКСМ/ЛКСМБ, то я скарыстаюся гэтай нагодай каб звесці ў сістэму некаторыя хаатычныя ўспаміны пра сучасны беларускі камсамол у форме БРСМ. Не стаўлю мэтай нікога пакрыўдзіць і нікому дагадзіць. Усё, пра што запішу альбо бачыў сам, альбо чуў ад людзей, якім маю падставы давяраць.

Сумбурныя ўспаміны студэнта і выкладчыка
Калі я вучыўся на першым ці другім курсе БДПУ, наш прафсаюзны лідар, Ігар, прама прапанаваў мне:
– Андруха, далучайся да БПСМ (Беларускага патрыятычнага саюза моладзі – А.Б.)! Атрымаеш матэрыяльную дапамогу і 4 бутэлькі гарэлкі.
Я адмовіўся, і мне нічога не было.

А ў 2003 г. я прысутнічаў на мерапрыемстве, дзе малады чалавек адкрыта заявіў, што ў 2000 мусіў пакінуць пэўную вну па прычыне спробы адміністрацыі той установы прымусіць яго далучыцца да таго ж самага патрыятычнага саюза. Ён не стаў цярпець прэсінг і проста кінуў вучобу. Для мяне гэта было дзіўным, бо я ніколі не адчуваў падобнага ні ў сваім універсітэце, ні ў школе, дзе я тады адпрацоўваў размеркаванне.

У 2007 г. мяне другі і апошні раз паспрабавалі зрабіць членам БРСМ, арганізацыі, створанай у 2002 г пасля аб'яднання БПСМ з яшчэ адным маладзёжным патрыятычным саюзам. Я працаваў ў 25-й мінскай гімназіі выкладчыкам англійскай. Калі я запаўняў журналы ў настаўніцкай, туды зайшла дзяўчына, якая працавала па прафсаюзнай лініі і сказала:
– Значыць так, Андрэй Валер'евіч, у панядзелак прыносіце сваю фотку такіх і такіх памераў і 3000 рублёў (тады прыкладна 1 долар ЗША – А.Б.) у мой кабінет.
– Навошта?
– Вы павінны далучыцца да БРСМ.
– Я не займаюся палітыкай, – адказаў я з нахабнай усмешкай.
Дзяўчына зразумела, што размова камандна-адміністратыўным метадам са мной вынікаў не прынясе, і толькі адказала:
– Ну, добра. – І выйшла з настаўніцкай.

Што мне за гэта было? Ну, я і без гэтага разумеў, што працаваць у гэтай гімназіі ў наступным навучальным годзе не збіраюся. Магчыма, дырэктар таксама не збіралася працягваць мне кантракт. Акрамя таго так атрымалася, што я патрапіў туды працаваць па рэкамендацыі чалавека, якому дырэктар адмовіць не магла, і першыя месяцы мяне памылкова лічылі засланым агентам КДБ і баяліся кранаць. Як бы яно не было, але мяне за адмову стаць маладым патрыётам нікуды не выклікалі і нічога не казалі.

У гэты ж час я выкладаў у БНТУ англійскую на Аўтатрактарным факультэце. Мае студэнты былі яшчэ тыя весялуны і шмат жартавалі, пераважна на "туалетныя" тэмы. Я звычайна не імкнуся трымаць татальны кантроль за тым, што мае навучэнцы кажуць у маёй прысутнасці, каб яны не баяліся ні мяне, ні размаўляць на англійскай на занятках, але аднойчы прыйшлося звярнуць увагу на іх лексікон.

Падчас перапынку адзін з весялуноў уключыў на тэлефоне нацыянальны гімн і кінуў сваім аднагрупнікам:
– Пад'ём, (мат у эфіры – А.Б.)! Гэта нацыянальны гімн!
Некаторыя пачалі паднімацца "па прыколу", але я спыніў цырымонію і спытаў:
– Ледзі і джэнтльмены! Хачу спытацца ці шмат сярод вас членаў БРСМ?
– Ну, я. І я. І я таксама, – пачуліся галасы.
– Тады патлумачце, чаму вы, з аднаго боку, з'яўляецеся членамі патрыятычнага руху, а, з другога, так непрыгожа гаворыце пра ўрад і дзяржаву?
Адзін юнак усміхнуўся:
– Я толькі фармальна там, каб месца ў інтэрнаце далі.
– Я таксама дзеля бонусаў, – дадаў яшчэ адзін хлопец.
Я не асуджаў і не ўхваляў іх пазіцыю. Проста выслухаў, і мы пачалі занятак.

У наступным навучальным годзе (2008/2009) я працаваў у Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці (ІПД). Акрамя непасрэдна заняткаў я быў яшчэ і куратарам адной з груп. Двойчы ў жыцці быў куратарам і абодва разы неяк атрымоўвалася не рабіць таго, што было супраць майго сумлення. Звычайна як куратар я засяроджваў сваю дзейнасць на пытаннях маральнага выхавання і вырашэння праблем студэнтаў, а не патрыятызму, таму мяне здзівіла, што мне яшчэ і далі 3-е месца на мясцовым конкурсе куратараў. Але гаворка не пра мае прыгоды, а пра адзін выпадак, які і падштурхнуў мяне напісаць гэтыя радкі. Куратараў сабрала на нараду прарэктар па ідэалогіі і выхаванню Ала Леанідаўна Барчук. Акрамя стаўлення пэўных задач, прарэктар пачала натхнёна, з эмоцыямі распавядаць пра сваё ўчарашняе наведванне пэўнага ўрачыстага мерапрыемства ў гонар 90-годдзя камсамолу. Я слухаў і ківаў, як са мной бывае пры размове. Барчук заўважыла:
– Малады чалавек, вы вось ківаеце. Пэўна, вы таксама там былі?
Я ўсміхнуўся і адмоўна пакруціў галавой. Калі нарада скончылася і ўсе разышліся, мае калегі пачалі смяяцца з той сітуацыі:
– Што, Андрэй, дачапілася да цябе? Маразм крепчает?
Я яшчэ не раз сутыкаўся з падобнымі сітуацыямі, калі мае супрацоўнікі казалі пра свае патрыятычныя пачуцці пры начальстве, а самі, як кажуць, "трымалі фігу ў кішэні".

У БРСМ многія мае студэнты з ІПД проста знаходзіліся, але гэты Інстытут быў адзіным вядомым мне месцам, дзе студэнтаў прыцягвалі да шматлікіх акцый, як патрыятычных, так і валанцёрскіх. І гэта нагадала мне яшчэ адзін выпадак ўжо з 2010 г. Група маркетолагаў сядзела на маім занятку. Адной дзяўчыне моцна балела галава, і я вырашыў адправіць яе дамоў.
– Не магу, – кажа дзяўчына, – я павінна ісці на дэманстрацыю пасля вашай пары.
– Так, спадарыня, – адказваю, – з такім галаўным болем вам нельга туды ісці. Вы можаце лёгка атрымаць інсульт. Ідзіце дадому.
– Ну, нельга, – ледзь не плача студэнтка, – Барчук мяне лаяць будзе.
– Я ваш выкладчык. – строга адказваю ёй. – І я пад сваю адказнасць адпраўляю вас дадому. Дэманстрацыя можа пачакаць. А калі вы атрымаеце інсульт, што будзе?! Вы пра бацькоў сваіх падумалі?!
– Ну, не магу я...
– Так. Гэта загад. Ідзіце дамоў і лячыцеся. Калі самі не пойдзеце, то дам загад вось гэтым двум хлопцам аднесці вас дадому на руках.
Дзяўчына ўсміхнулася праз боль, паднялася, падзякавала і пайшла. А я яшчэ быў раззлаваны на начальства, якое не думала пра наступствы такіх збораў. Выказаў студэнтам, што думаю пра прымус да ўдзелу ў патрыятычных акцыях і БРСМ.
Нечакана адна студэнтка заўважыла:
– А я вось неактыўны член БРСМ.
– Як гэта? – цікаўлюся.
– Я далучылася да гэтай арганізацыі ў школе. Нам казалі, што тым, хто не далучыцца, не будзе магчымасці паступіць у вну. Вось я і далучылася. А цяпер нікуды не хаджу. Проста маю членскі білет...

Наконт прымусу дадам яшчэ два забаўныя выпадкі. У мінскай школе № 121 у пачатку 2000-х вучылася дачка маіх знаёмых. Аднойчы мы размаўлялі з ёй, і яна ў якасці "прыкола" казала, што акрамя яе ў класе толькі два "сінхэды" – не члены БРСМ. Класная ставіла мэтай стопрацэнтны ўдзел вучняў у Саюзе моладзі, а гэта дзяўчына і чатыры скінхэды адмаўляліся. Нарэшце, двух "скіноў" з чатырох классны кіраўнік уламала. Праўда, тыя хлопцы працягвалі ўдзел у сваіх каляфутбольных акцыях.

Я б можа і не асабліва паверыў у гэта, калі б не аналагічны выпадак у БНТУ ў 2010-х. Адзін былы студэнт гэтай вну падзяліўся тым, што дэканат у жаданні дабіцца 100% членства студэнтаў у БРСМ спрабаваў напалохаць усіх, хто не жадаў далучацца да гэтай арганізацыі. Напрыклад, гэтага хлопца гразіліся выклікаць да дэкана за такую адмову. Але насамрэч яму нічога за гэта не было, і ён скончыў сваю вну з выдатнымі адзнакамі. Сакратаром ячэйкі БРСМ на патоку гэтых студэнтаў быў прызначаны даволі адыёзны юнак, які адкрыта трымаўся неанацысцкіх поглядаў і пэўны час нават вітаў выкладчыкаў гітлераўскім салютам.

Адна жанчына сярэдняга ўзросту так казала мне пра свой удзел у БРСМ:
– Мы з мужам там былі пакуль вучыліся. Мне падабалася, што нам давалі навагоднія падарункі. Калі мы скончылі вучыцца, я пайшла працаваць. Але цяпер я толькі плаціла ўзнёскі і нічога не атрымоўвала наўзаем. Тады я напісала заяву і пакінула БРСМ.

Так атрымалася, што толькі аднойчы я сустрэў шчырага ўдзельніка гэтага руху. Калі я праводзіў на пэўным экзамене бліц-апытанне і, сярод іншага, запытаўся ў студэнта ці з'яўляецца ён членам БРСМ, ён адказаў, што ён і яго школьны таварыш былі адзінымі з іх класа, хто вырашыў далучыцца да БРСМ, негледзячы на кпіны аднакласнікаў...

Рэпост прапановы групы Facebook "Барысаў Маладзёжны"

Узор афіцыйнай заявы аб далучэнні да БРСМ. Цікавае вылучыў: 1) неабходнасць азнаёміцца са Статутам арганізацыі і 2) небаходнасць мець рэкамендацыі. Не думаю, што гэта і іншыя працэдурныя кампаненты заўсёды назіраюцца пры далучэнні новых членаў Саюза.

Заключэнне
Усё гэта я напісаў не для таго, каб сапсаваць свята тым, хто любіць камсамол. У адрозненні ад маіх многіх знаёмых па сацыяльных сетках, я лічу, што нельга абмяжоўваць свабоду чалавека святкаваць хоць-якія юбілеі. І, паколькі, я трымаюся палітычнага нейтралітэту, я не лічу камсамольцаў і камуністаў сваімі ворагамі.

Таксама я не лічу парушэннем правоў навучэнцаў іх завабліванне на патрыятычныя і посткамуністычныя мерапрыемствы за дазвол прагуляць заняткі. Каюся, я сам аднойчы сабраў групу студэнтаў-культуролагаў БДУ са сваёй пары, каб разам схадзіць на адкрытую лекцыю па сучаснаму французскаму мастацтву на французскай мове ў тым жа будынку, дзе мы вучыліся, хоць мы не мелі дачынення да лекцыі, ні пара наша не была звязана з вывучэннем французскай мовы. Адукацыя не заўжды бывае на лекцыях і практычных занятках. Таму для кагосьці сустрэчы з ветэранамі камсамолу могуць быць працягам адукацыі замест нецікавай лекцыі.

З другога боку, любыя формы ціску на чалавека ў пытаннях палітычнай прыналежнасці толькі ствараюць сітуацыі, падобныя тым, што я апісаў вышэй.

P.S. Пакуль мае дзеці не сутыкаліся з прэсінгам далучыцца да патрыятычных арганізацый. Настаўніца майго старэйшага сына проста прапанавала класу далучыцца да акцябрат. Мой сын не захацеў, і яго ніхто не прымушаў. Але ён не заўсёды будзе вучыцца ў пачатковай школе. Я спадзяюся, што большасць настаўнікаў і начальнікаў рознага ўзроўню будуць больш разважлівымі ў гэтым далікатным пытанні, і ў мяне будуць толькі станоўчыя нагоды пісаць на такія тэмы ў далейшым.