Беларускія фільмы пачатку 2020-х

Сёння закрану тэму, якую я звычайна не падымаю ў сваім інтэрнэт-дзённіку: кіно. Я ў большай ступені "кніжны чарвяк", чым глядач кіно, таму мала што магу казаць на тэму якасці фільмаў. Аднак тэма дзяржаўнага беларускага кіно 2020-х гг. цікавая сама сабой, бо добра адлюстроўвае дух часу. Паспрабую апісаць некалькі мастацкіх і мастацка-публіцыстычных фільмаў, а таксама спроб рабіць беларускія серыялы.

Трэба зазначыць, што беларускае кіно не вельмі папулярна ў Беларусі і амаль невядома за межамі РБ. Выключэнні па касавых зборах: "Белыя росы" (1983), "Ідзі і глядзі" (1985), "Мяне завуць Арлекіна" (1988)  "Брэсцкая крэпасць" (2010). Крыху пазней напішу таксама пра некалькі іншых фільмаў, якія па розных прычынах не раскруціліся, але таксама мелі драматычны сюжэт і высокую мастацкую якасць.

Пра фільмы і серыялы кінастудыі "Беларусьфільм" — галоўнага, практычна манапольнага вытворцы сучанага беларускага кіно — можна пісаць шмат. Таму скарачу выбар да крытэрыяў: 1. тое, што сам глядзеў; 2. з 2021 г. і 3. мастацкія і мастацка-публіцыстычныя творы.

"Культурны код" (2024) — кіно не для ўсіх

Сюжэт: студэнты Акадэміі мастацтваў Ваня і Ліза атрымалі заданне зняць фільм пра дзяржаўныя сімвалы Беларусі. Яны бяруць інтэрв'ю у людзей на вуліцы, ездзяць на аўтапрабег, спавяюць гімн на масавым мерапремстве, наведваюць музей і ў выніку разумеюць глыбіню і значнасць дзяржаўнай сімволікі.

Я адношу гэта да катэгорыі "кіно не для ўсіх", бо фільм крыху выходзіць за стандарты мастацкага ў элементы дакументальнага. Пры гэтым сюжэт таксама адрозніваецца ад таго, што звычайна бачыш у жыцці ў плане таго як людзі выражаюць свае погляды на паднятыя пытанні і ставяцца да мерапрыемстваў кшталту аўтапрабегаў. Таму фільм сапраўды "нефарматны", што звужае яго аўдыторыю да тых, хто разумее нестандартныя жанры ў кіно.

Патрыятычнае мастацкае кіно

Цягам 2021-26 гг. свет пабачылі некалькі стужак "Беларусьфільма", якія можна аднесці да катэгорыі "патрыятычнае мастацкае кіно". Далёка не ўсе з іх ёсць у свабодным доступе, таму засяроджу ўвагу на двух фільмах 2023 г., якія атрымалася паглядзець без выдаткаў на кінатэатр.

"На другім беразе". Сюжэт адбываецца ў Заходняй Беларусі 1925 г. Галоўны герой, малады чалавек, якога завуць Павел, ідзе ад пазіцыі "мая хата з краю" да гарачага барацьбіта з польскімі акупантамі. Фільм добра нагадвае жанр "рускі баявік", бо гістарычныя элементы, такія як партызанска-дыверсійная барацьба супраць палякаў у Заходняй Беларусі, кантрабандысцкая дзейнасць, нацыянальна-культурная разнастайнасць жыцця паказаны схематычна. Большую частка стужкі пазітыўныя героі забіваюць польскіх вайскоўцаў у вялікай колькасці і эпізадычна беларускіх бандытаў, часам рабуюць камерсантаў, размаўляюць, прычым на рускай мове (беларускамоўныя і польскамоўныя героі ў фільме амаль усе другарадныя), збіраюць грошы на выкуп будынку праваслаўнай царквы і займаюцца сексам (за кадрам). Зразумела, што функцыю ўспрымання палякаў як ворагаў, а СССР у пазітыўным святле фільм выконвае. Аднак для сур'ёзным творам мастацтва яго назваць цяжка, як гістарычна дакладным. З абсалютна пазітыўнага зазначу выкарыстанне трох моў у стужцы: рускай, беларускай і польскай.

"Ліст чакання". Падзеі адбываюцца ў Мінску 2022 г. Кардыяхірургі розных узростаў і члены іх сем'яў стаяць перад выбарам: забяспечанае і спакойнае жыццё за мяжой ці няпростае жыццё ў Беларусі, якая перажывае наступствы 2020 г. і санкцый на фоне вайны ва Украіне (фонам ідуць рэпартажы з месцаў баявых дзеянняў). Пры ўсёй прадказальнасці ідэі таго, што галоўны герой абярэ Радзіму, а не эміграцыю, фільм атрымаўся не салажавым з карыкатурнасцю станоўчых і адмоўных персанажаў. Даволі рэалістычна паказана як маладую маму, якая чакае аперацыі на сэрца і партнер якой вярнуўся дамоў ва Украіну, дапытвае супрацоўнік КДБ. Смела сказана адным з самых патрыятычна настроеных хірургаў, што ўлада можа змяніцца, а Радзіма застаецца. Таксама цікава цікавы паварот прымае драма кахання ў галоўнага героя: спачатку здаецца, што яго жонка яго кіне і з'едзе за мяжу, а ў яго складзецца каханне з пацыенткай, якой ён выратуе жыццё, але ў канцы фільма жонка вяртаецца да яго і хоча нарадзіць ад яго дзіця. Мабыць нечаканыя павароты, смелыя разважанні на вострыя каляпалітычныя тэмы і рэалізм сюжэта робяць карціну (на мой погляд) лепшым мастацкім фільмам "Беларусьфільма" за першую палову 2020-х гг.

Інтэрактыўныя міні-серыялы

За гэты час я заўважыў 2 спробы здымаць сучасныя моладзевыя інтэарктыўныя міні-серыялы ў Беларусі. Адна спроба была ў 2021 г., калі блогеры Стюша Тайм (Настасся Савіцкая) і Антон Шабашоў на Вайсковым факультэце БДУІР зрабілі некалькі сюжэтных ролікаў з курсантамі з планам стварыць серыял "Мінскія курсанты". Як і ў "Культурным кодзе" сцэны рэальнасці (напрыклад, трэніроўкі на стадыёне, інтэрв'ю з курсантам) суседнічалі з падстановачнымі, дзе хлопцы і дзяўчаты спрабавалі сябраваць, рэўнаваць і інтрыгаваць. Атрымалася некалькі ролікаў, названых серыямі першага сезона, і на гэтым усё скончылася. Верагодней за ўсё кіраўніцтва факультэта вырашыла, што далейшае знаходжанне блогераў на іх рэжымным аб'екце непатрэбна. Дарэчы ў 2025 г. курсанты-першакурснікі нават не чулі пра гэтую спробу зняць серыял.

Другая спроба — "Зумеры", інтэрактыўны серыял пра абстрактную магілёўскую школу, зняты ў 2025 г. Атрымалася 10 серый па 15 хвілін з болей-меней прадуманым сюжэтам. Фільм утрымлівае вялікую колькасць схаванай рэкламы, чым нагадвае папулярны ў 200-х гг. расійскі фільм "Не нарадзіся прыгожай". Мне цяжка судзіць наколькі гэта можа быць цікава пакаленню саміх зумераў (1995-2010-я гг.), як і цяжка судзіць працу акцёраў, рэжысёра і аператараў, але магу адзначыць, што ён пра простыя рэчы: патрэбу моладзі самарэалізавацца, сябраваць, кахаць, шукаць сябе, улазіць у авантуры... Патрыятычныя элементы, якімі прасякнута ўсё беларускае кіно 2020-х у "Зумерах" не выглядаюць карыкатурна, хутчэй уплецены ў сюжэт як прыхаваная рэклама: дзяржаўны сцяг у кадры, здымкі з трактарам у полі, пазітыўны вобраз хлопца, які марыць стаць міліцыянерам. Мабыць самы карыкатурны элемент фільма — празмернасць сленгу ў мове школьнікаў; у жыцці не сустракаў каб яго было столькі.

Гэты пост плануе развівацца, бо за кадрам засталіся яшчэ некалькі кінаработ, якія варта было б паглядзець і апісаць.

Гл. таксама: 

Два фильма о врачах