Каранавірус у Беларусі. Частка 9 / Coronavirus in Belarus. Part 9

 Працягваю сумную гісторыю, якую даўно хацеў б скончыць. У мінулай частцы апісаў асноўныя падзеі з сярэдзіны чэрвеня па пачатак кастрычніка 2021 г. У тым ліку ўзгадаў аб увядзенні абавязковага масачнага рэжыму 9 кастрычніка. Да гэтага ў лістападзе 2020 г. у розных гарадах уводзілі масачны рэжым, але ў кастрычніку 2021 г. было прынята рашэнне нацыянальнага маштабу. За парушэнне масачнага рэжыму было вырашана штрафаваць, але прэзідэнт загадаў яго адмяніць і зрабіць нашэнне масак неабавязковым. 22 кастрычніка масачны рэжым скасавалі.

I'm going on with the story I wish I'd finished long ago. In the previous part I described the main events of mid-June to early October 2021. I also mentioned the mask requirement from 9 October. Before, in November 2020 mask requirement was established in different cities, but in October 2021 it was a nation-wide decision. For its violation people could be fined, yet the President ordered to cancel the requirement and make wearing masks unnecessary. So on 22 October it was cancelled.

Уваход на станцыю метро "Усход" у лістападзе 2020 г і ў канцы кастрычніка 2021 г. Напамін пра масачны рэжым правісеў на дзвярах менш за 1 год. / Metro station Uschod entrance in November 2020 and at the end on October 2021. Mask requirement memo stayed there for less than 1 year.

Праверка масачнага рэжыму супрацоўнікамі метрапалітэна на маскоўскай лініі мінскага метро ўдзень 13 кастрычніка 2021 г. / Mask requirement check at Maskouskaja line of Minsk metro by its staff on 13 October 2021 in daytime. Фота/From: metropoliten.by.

Цяпер нашэнне масак рэкамендуюць у многіх месцах. На фота бакавы ўваход у ЦУМ, Мінск, лістапад 2021 г. / Now masks are recommended in many places. Photo: TSUM shopping center in Minsk, November 2021.

А супермаркет "Віталюр" ля метро "Усход" проста рэкамендуе наведвальнікам трымаць дыстанцыю (праўда, супрацоўнікі там у масках) / And Vitalur supermarket near metro station Uschod recommends its visitors just to keep distance (its staff wear masks though)

Адмена масачнага рэжыму мала што змяніла: многія працягваюць насіць маскі, але частка з іх робіць гэта няправільна, а безмасачнікаў хапала і падчас дзеяння рэжыму. / Mask requirement cancellation haven't changed much: most people keep wearing masks, though some of them do it incorrectly and there were already many mask requirement violators when it was compulsory.

З верасня 2021 рэзка пайшоў рост новых выпадкаў кавіда і рэгіструемых смерцяў. Звычайна паведамляецца пра 1900 ці 2000 новых выпадкаў штодзень і пра 13-18 памерлых ад COVID-19. Неафіцыйна гуляюць чуткі пра дзясяткі ці сотні смерцяў па краіне кожны дзень. Рытуальныя кампаніі апрацоўваюць прыкладна ў 2 разы больш заказаў чым да верасня 2021 г. Зразумела, што паміраюць не толькі ад "кароны", але многія людзі, з якімі я супрацоўнічаю, хварэлі ці хварэюць па некалькі тыдняў і мне прыходзіцца нярэдка выконваць іх работу. Пакуль ніхто з маіх знаёмых не памёр з часу папярэдняга паведамлення, але былі новыя смерці сярод сваякоў знаёмых маіх знаёмых. Праца ў многіх сферах жыцця перапыняецца кавідам тут і там.

From September 2021 sharp growth of new covid cases and deaths began. Usually, 1900 or 2000 new cases and 13-18 deaths of COVID-19 are reported daily. Unoficially, rumors circulate of tens or hundreds of deaths in the country each day. Funeral companies works with double amount of orders than before September 2021. Of course, people die not only because of the "corona", but many people I work with were or are ill for several weeks and I've to do their jobs quite often. None of my acquaintances have died since the previous post was updated, yet there've been new deaths among the relatives of the acquaintances of my acquaintances. The work in different spheres of life is interrupted by the covid now and again.

Ілюстратыўнае фота адсюль / An illustrative photo from here.

28.11.2021 нядзеля (Sunday)

25 лістапада колькасць прызнаных афіцыйна ахвяр кавіда перайшла мяжу ў 5000 чалавек, але здаецца, што пік чарговай хвалі пройдзены. Штодзень рэгіструюць 13-16 новых смерцяў ад кавіда і ля 1700 новых выпадкаў захворвання. Некаторы час таму ад кавіда памёр муж маёй знаёмай і захварэлі некалькі маіх сваякоў і адна знаёмая.

On 25 November the offical covid death toll pass the 5000 people milestone, yet the wave peak seems to have been passed. Daily they register 13-16 deaths and ~1700 new cases. Recently my acquiantance's husband died of covid, some relatives and another acquiantance got sick.

На гэтым тыдні мой старэйшы сын меў нейкую рэспіраторную хваробу і доктар накіравала яго на ПЦР-тэст. Дзіўна, што калі ў кастрычніку мае дзеці відавочна хварэлі кавідам, нам адмовілі ў магчымасці прайсці бясплатны ПЦР-тэст. Але ў гэты раз мы прыйшлі ў памяшканне нашай паліклінікі, дзе раней рабілі аналіз на энтэрабіёз і сыну зрабілі тэст, які быў адмоўным. Дарэчы, часам могуць адмовіць у ПЦР-тэсце, калі гэтых тэстаў у паліклініцы не хапае. У такім выпадку кантакты 1-га ўзроўня не ідуць на самаізаляцыю, калі не маюць сімптомаў хваробы.

This week my elder son had some kind of respiratory disease and his doctor sent him to a PCR test. Strange to say, in October when my kids apparently had covid, we were denied free PCR tests. This time we came to isolated premises of our polyclinic where they used to take entherobiosis tests and had or PCR made (negative). By the way, people may be denied PCR tests, if a polyclinic lack them. In such cases 1st contacts don't isolate themselves, if they've no symptoms of the disease.

11.12.2021 субота (Saturday)

Па-ранейшаму паведамляюць да 18 новых смерцяў і каля 1800 выпадкаў захворвання штодзень. Некалькі маіх сваякоў перахварэлі нядаўна кавідам, але ачунялі; таксама мае бацькі прайшлі поўны курс вакцынацыі ад "кароны", якую ім зрабілі дома, бо мая маці не можа сама дайсці ў паліклініку.

As earlier up to 18 deaths and ~1800 cases are reported daily. Some of my relatives have recently been thru covid, but recovered; also, my parents got fully vaccinated against the "corona" at home as my mom can't go to a polyclinic.

Учора з'явілася інфармацыя, што чалавек, які прыляцеў з Беларусі ў Ізраіль, прывёз новы штам кавіда "амікрон". Гэта значыць, што О-штам ужо можа быць у Беларусі. Пакуль няма звестак, што гэты штам небяспечней за астатнія, таму час пакажа, якія наступствы будуць у гэтай версіі каранавіруса.

Yesterday an individual was reported to fly from Belarus to Israel and bring there new covid strain omicron. It may mean the O-strain could have already been in Belarus. Yet no info is available that this strain is more dangerous than others, so time will tell what consequences this version of covid can bring.

Хаця масачны рэжым быў адменены 22 кастрычніка, у розных арганізацыях спрабуюць падтрымліваць яго як мясцовае правіла, як, напр., у гатэлі "Мінск". Але ніхто не прымушае анікога насіць маску. / Though the mask requirement was cancelled on 22 October different organizations try to keep it as a local rule, like Hotel Minsk. Yet nobody makes anyone put a mask on.

Праз 1,5 месяцы пасля адмены масачнага рэжыма людзі носяць маскі ў публічных месцах у той жа прапорцыі, што і на працягу яго непрымусовага дзеяння: 50/50, як на фота. Вядома дзесьці больш масачнікаў, а недзе - безмасачнікаў, але ў сярэднім суадносіны прыкладна такія ж па маіх назіраннях. / In 1.5 month after the mask requirement cancellation people keep wearing them in public areas in the same ratio as during the unenforced requirement period: 50/50 as in this photo. Of course, somewhere you can find more unmasked folks and somewhere else more people in masks, but the average as I observe is ~ 50/50.

Па тэлебачанні мінскага метро рэкламуюць масачны рэжым і вакцынацыю, нягледзячы на вышэй апісаныя перамены. Шмат дзе можна сустрэць аб'явы аб масачным рэжыме, якія вісяць яшчэ з мінулага года, але на іх ніхто не звяртае ўвагі. Толькі аднойчы бачыў, калі на ўваходзе ў метро ахоўнік вырашыў праверыць сумкі двух юнакоў (абавязкова працэдура пасля тэракту 11.04.2011), тыя збянтэжана казалі: "У нас ёсць маскі, мы можам надзець..." Мабыць частка людзей носіць маскі з боязі неіснуючага пакарання за іх адсутнасць. / Minsk metro TV still advertizes the mask requirement and vaccination despite the above changes. Many places yet have last year's memos of mask requirement, bu  nobody cares about them. Only once I saw a situation at metro entrance when a securty man wanted to check the bags of 2 young lads (it's a must after 11.04.2011 terrorist attack) they answered with embarrassment " We've masks and can put them on". Maybe, some still wear mask just because they're afraid of a nonexistent punishment for their absence.

21.12.2021 аўторак (Tuesday)

Крыху добрых і дрэнных змяненняў. З 20 снежня можна атрымаць рэзультаты ПЦР-тэста на кавід ў дзень яго здачы ў 3-х лабараторыях Мінска: на П. Броўкі 13 (на фота ніжей), у будынку аўтавакзала "Цэнтральны" і чыгуначнага вакзала "Мінск-Пасажырскі". З 22 снежня адмяняецца абавязковая самаізаляцыя кантактаў 1-га і 2-га ўзроўняў. А з 27 снежня непаўналетніх з 12 па 17 год пачнуць прышчапляць ад "кароны" кітайскай вакцынай.

A bit of good and bad news. From 20 December they can have their PCR test results on same day in 3 labs in Minsk: at Vulica Petrusia Brouki 13 (photo below), at Central'ny Bus Station and at Minsk Pasazyski Railway Station. From 22 December 1st and 2nd level contacts don't have to isolate tthemselves anymore. And from 27 December 12-17 years old minors could be vaccinated against covid with Chinese Vero Cells.

Фота з пошуку Яндэкс/ from Yandex search

23.12.2021 чацвер (Thursday)

Сёння зрабіў рэвакцынацыю ад кавіда "Спутнікам Лайт" ў мясцовай паліклініцы. Чаргі ўдзень, калі я прыйшоў вакцынавацца, не было, але пасля мяне зайшлі яшчэ 2 чалавекі. Раней спрабаваў прайсці рэвакцынацыю ў медпункце арганізацыі, з якой супрацоўнічаю, але мне адмовілі, бо трэба было сабраць групу з 4 чалавек, якія жадаюць рэвакцынавацца ў адзін час (каб не марнаваць ампулу). Медсястра, якая рабіла мне укол, прынцыпова была без маскі і не прыкрыла месца ўкола пасля вакцынацыі для прафілактыкі заражэння, а пасля працэдуры мне выдалі дакументы і сказалі ісці. Ніхто за мной назіраць 20-30 хвілін, як таго патрабуе рэгламент, не стаў. Але мне было нармальна, толькі крыху балела месца ўкола пару гадзін. (Наступным вечарам мне ўжо было дрэнна: слабасць і высокая тэмпература, але ноччу прайшло).

Today I was re-vaccinated against the covid with Sputnik Lite at the local clinic. There was no queue in the afternoon the day when I came to be vaccinated, but 2 more people came after me. I used to try to get revaccinated at the medical center of the organization I work with, but I was refused because I had to find a group of 4 people who want to get vaccinated at the same time (so as not to waste an ampoule). The nurse who gave me the injection was without a mask on purpose and did not cover the injection site after vaccination to prevent infection; after the procedure I was given documents and told I could leave. Nobody watched me for 20-30 minutes, as required by the regulations. But I was fine, only the injection spot ached a bit a couple of hours. (Next evening I felt bad: weakness and fever, but at night I got well).

29.12.2021. серада (Wednesday) 

Сярод 1493 выпадкаў новых захворванняў на кавід выявілі 4 выпадкі штама "амікрон". Ва ўсіх 4-х хвароба ідзе ў лёгкай форме. 

Among 1493 new covid cases 4 omicron cases were found. All 4 patients have a light form of the disease.

31.01.2022. панядзелак (Monday) 

У Беларусі ідзе ўсплёск "амікрону", у паліклініках розных гарадоў чэргі больш за звычыйныя, памёр сваяк майго сябра і блізкія яшчэ некалькіх чалавек, з якімі я сустракаўся па сваіх справах. Тым часам шмат людзей у грамадскім транспарце і памяшканнях не носяць маскі.

Omicron is on rise in Belarus, the queues in polyclinics are longer than usual, a friend's relative died recently and a few other people I met doing  my errands lost their family members. Meanwhile lots of people don't wear masks in public transport and indoors.

1.02.2022 аўторак (Tuesday)

Зноў хварэе "рэспіраторкай" старэйшы сын, але Мінздароўя дазваляе бацькам не вадзіць дзяцей у школу 5 дзён па пісьмовай заяве бацькоў, чым і карыстаемся. У паліклініку ісці не рызыкуем. З учарашняга дня Мінздароўя дазволена тры дні не хадзіць на працу пры сімптомах вострай рэспіраторнай інфекцыі, але на практыцы ўсё будзе залежыць ад волі начальства. Я не маю магчымасці самаізалявацца. Таксама з сённяшнягя дня адменены абвязковы тэст ПЦР для пастаноўкі дыягназа COVID-19.

Again my elder son has some respiratory disease; as Minitsty of Health (MoH) allows schoolkids stay home 5 days on parents' written explanation we use this option. We don't risk to go to the polyclinic. From yesterday MoH allows working people to stay home for three days on having symptoms of an acute respiratory disease, but in fact much depends on what a boss says. I don't have a possibility to isolate myself. From today a PCR test is no longer a must to be diagnosed COVID-19.

Працяг / continuation

Паездкі ў Польшчу і Румынію ў 2006 г.

 15 год таму мы з жонкай з'ездзілі ў "далёкае замежжа" двойчы за некалькі тыдняў. Спачатку мы апынуліся ў складзе дэлегатаў міжнароднага кангрэса Сведкаў Іеговы "Вызваленне блізка" ў польскім г. Хожаў ля Катавіцы. Потым мы правялі пару тыдняў на румынскім курорце Эфарыэ Суд. 

Зразумела, у 2006 г. Польшча і Румынія былі крыху іншымі, чым зараз, таму не буду сцвярджаць, што мае ўспаміны дапамогуць камусьці мець лепшае ўяўленне аб цяперашнім стане гэтых дзяржаў. Таксама, як і ў выпадку з Крымам, я нажаль, не магу суправадзіць свой матэрыял вялікай колькасцю ілюстратыўных фота, бо здымалі мы з жонкай пераважна саміх сябе, а не мясцовасць, дзе бывалі. Тым не менш, нешта адметнае ёсць у кожным імгненні мінулага, таму пачынаю.

Польскія ўспаміны

Паколькі ў Хожаве міжнародны кангрэс Сведкаў Іеговы планаваўся для 50000 удзельнікаў на стадыёне "Шлёнскі", то дэлегатаў з усяго свету не маглі размясціць толькі ў гэтым горадзе. Наша дэлегацыя з Мінска была размешчана ў прыватных кватэрах аднаверцаў г. Ястшэмбе-Здруй недалёк ад чэшска-польскай граніцы (гаспадар кватэры, дзе мы спыніліся, паказваў мне з балкона, што на даляглядзе за вышкай ужо пачынаецца Чэхія і што ён туды за півам ездзіў). Гэта значыла, што нам трэба было некалькі гадзін на аўтобусах ехаць у Хожаў і яшчэ некалькі гадзін назад у Ястшэмбе. Паколькі папярэднюю ноч я спрабаваў спаць у аўтобусе, які падсковаў на калдобінах варшаўскіх дарог, то перайсці на рэжым "у 20:00 адбой, у 4:00 пад'ём" для нас з жонкай праблемай не стала.

Значную частку нашага знаходжання ў Сілезіі, 2-8 жніўня, мы былі на кангрэсе (3-6 жніўня), таму у нас было мала магчымасцяў пабачыць Ястшэмбе. Але нешта атрымалася. 

Ястшэмбе быў цікавым спалучэннем бруднаватага прамысловага цэнтра, дзе працавалі шахцёры і знаходзіліся "фамілокі" (нешта кшталту рабочых баракаў), і больш дагледжаных ускраін, дзе былі і 5-павярховыя дамы, і прыватны сектар. Наш гаспадар, былы шахцёр і інвалід-пенсіянер, пакатаў нас па горадзе на сваім сціплым аўто. Мы пабывалі ў мясцовым Зале Царства, пакаталіся па спальных і прамысловых кварталах Ястшэмбе, з'ездзілі некалькі разоў у гандлёвы цэнтр. Наконт апошняга, калі б я быў правінцыялам, то візіт у гіпермаркет быў б для мяне нейкім "вау". Але мясцовы гандлёвы цэнтр не моцна адрозніваўся ад "гіпераў" беларускай сталіцы. Тут ёсць нюанс: мы былі ў маленькім прамысловым цэнтры памерам з Барысаў ці нават Слуцк. Буйныя гандлёвыя цэнтры з ветлівым персаналам прыйшлі ў беларускія гарады памерам з Ястшэмбе значна пазней.

Мае гаспадары жылі бедна, пенсію атрымоўваў толькі муж, але яе хапала аплаціць дарагую камуналку і трымаць сям'ю. Палякі вельмі ашчадна ставяцца да вады. Крыху пазней адна полька ў Мінску перажыла культурны шок, калі ўбачыла, як беларусы ахалоджваюць кавун струёй вады з-пад крана. Мае гаспадары з Ястшэмбе таксама вельмі бераглі ваду: гаспадыня мыла посуд амаль з касмічнай хуткасцю і неахвотна дазволіла маёй жонцы ім дапамагчы.

Нягледзячы на беднасць нашы палякі былі вялікія весялуны і вельмі гасцінныя. Кожны дзень мы шмат елі і шмат смяяліся разам. Не магу судзіць пра ўсю Польшчу, але тыя палякі, якіх мы сустрэлі на кангрэсе, былі вялікімі аптымістамі. Цікава, што самі палякі смяюцца з сябе як з нацыі песімістаў, але мне здаецца, што беларусы куды больш песімістычныя.

Наш гаспадар еў чыпсы, нягледзячы на высокі артэрыяльны ціск (я яму мерыў раз ці два). Рэдка сустрэнеш пажылога беларуса, які будзе есці чыпсы ці гамбургер, але па адным паляку ўсю Польшчу судзіць не буду. Увогуле рацыён гаспадароў быў збалансаваны і характэрны для славянскай кухні.

Наконт моўнага бар'еру: у нас ён быў невялікі, бо польскую я тады разумеў неблага. Проста крыху раней, мой брат навучыў мяне лавіць розныя тэлехвалі на старых лямпавых тэлевізарах, і, дзякуючы польскім тэлеканалам TV Polonia i TV 4, я добра падрыхтаваўся да гэтага будучага візіту. Жонка таксама не пасавала, бо лінгвіст :) Пабочным эфектам стала цяжкасць пераключыцца на беларускую мову ў размове з жончынай бабуляй, калі мы вярнуліся з Польшчы: я ўвесь час мяшаў польскія словы з беларускімі.

На стадыёне "Шлёнскі" падчас кангрэса 2006 г. Калаж з фотаздымкаў асабістага архіва А. Берастоўскага

Сам кангрэс пакінуў уражанне выдатна арганізаванага мерапрыемства. Каля 50 тыс. чалавек сваечасова прывозілі на стадыён, каля якога была паркоўка з добра прадуманай рэгуліроўкай транспарту сіламі мясцовых Сведкаў Іеговы, падвозам бсяплатнай вады ў бутэльках і сістэмай біятуалетаў. Увогуле Сведкі звычайна добра арганізуюць лагістыку сваіх злётаў, бываюць свае хібы, як на кангрэсе 2011 г ў Мінску, але ў Хожаве падрыхтоўка і правядзенне заслугоўвалі адзнакі "выдатна".

На верхнім фота бачна, што стадыён "Шлёнскі" быў перапоўнены: прыйшлося ставіць стулы на дарожку каля футбольнага поля. Падчас "гвазда" мерапрыемства -- касцюмаванай драмы -- госці занялі нават частку футбольнага поля (тады іх стала больш за 50 тыс. чал.). Праграму сінхронна праводзілі на трох асноўных мовах: польскай, рускай і ўкраінскай. Быў таксама невялікі англамоўны сектар. Выступленні на рускай мове дэлегатаў з краін былога СССР сінхронна перакладалі на астатнія мовы кангрэса, як было і з выступленнямі на англійскай прадстаўнікоў Кіруючай рады Сведкаў Іеговы.

На ніжнім фота паказана яшчэ адна "фішка" такіх мерапрыемстваў: час ад часу ў перапынках паміж пунктамі праграмы перадаюцца вітанні ад дэлегатаў з той ці іншай краіны. Тады дэлегаты гэтай краіны паднімаюцца і махаюць праграмкамі кангрэса (як 600 беларусаў на ніжнім фота). 

Частка дэлегатаў была ў нацыянальных касцюмах, прычым не толькі сваіх краін, але і свайго народа. Так адна дэлегатка з Грузіі была ў курдскім нацыяльнаным касцюме. Нажаль, здаецца, ніхто з Беларусі не прыехаў тады ў нацыянальным касцюме, але на аналагічным мерапрымствах у Мінску ў 2010-х гэту памылку ўжо выправілі :)

Яшчэ быў танцавальны флеш-моб на абедзеным перапынку: грузіны і асеціны паказвалі нацыянальныя танцы. На кангрэсах Сведкаў Іеговы не толькі грузіны з асецінамі паводзяць сябе па-сяброўску, але і армяне з азербайджанцамі і туркамі, рускія з палякамі, арабы з яўрэямі шчыра абдымаюцца як члены адной сям'і, бо Сведкам Іеговы можа стаць толькі той, хто адмовіўся ад нацыяналістычных ці шавіністычных пачуццяў. Пры гэтым ніхто не адмаўляецца ад роднай мовы і культуры :)

У апошні дзень кангрэса яго арганізатары папрасілі ўдзельнікаў устрымацца ад выражэння бурных пачуццяў на мерапрыемстве. Верагодна, на ўвазе былі танцы і падобныя нумары самадзейнасці. Прасілі таксама не вывешваць ніякіх плакатаў з прывітаннямі. Але пачуцці дэлегатаў пасля завяршэння праграммы праявіліся як раз ва ўсім гэтым. Пасля заключнай малітвы стадыён выбухнуў радаснымі вітаннямі на розных мовах. Дэлегаты розных краін разгарнулі плакаты накшталт Serve Jehovah Fevereshly  (Служыце Іегове ўсім сэрцам) у англійскім сектары ці Nous vous aimons (Мы вас любім) ад дэлегатаў з Францыі.

Пасля завяршэння мерапрыемства мы здолелі наведаць пару сем'яў мясцовых Сведкаў Іеговы з нашымі гаспадарамі. Адна з іх -- гэта была сям'я іх сына і сватоў, што жылі ў вёсцы ў прыватным доме. Сын гаспадароў жыў у Расіі некалькі год і свабодна валодаў рускай, але пераклад ужо нам не патрабаваўся. Зноў была польская гасціннасць з добрым сталом і падарункамі. Зноў была польская шляхетная ветлівасць, калі пажылы сват нашага гаспадара сціпла стаяў за маёй спіной, а, калі я заўважыў гэта і хацеў саступіць месца ("нех брат сядон"), то моўчкі пасадзіў мяне на маё месца.

У той час польская вёска набывала цікавую еўрапейскую тэндэнцыю: зямельны ўчастак выкарыстоўвалі для кветак і адпачынку, а не месца для вырошчвання садавіны/гародніны для выжывання. Усе палякі, якіх я тады сустрэў, не рабілі ўражанне заможных людзей, але савецкіх звычак усё засадзіць бульбай ды морквай у іх не бачыў. Кожны дом выглядаў ўтульным і дагледжаным.

Нейкая эмацыянальная сувязь сфарміравалася паміж намі і польскімі гаспадарамі, так што мы ледзь не плакалі, калі развітваліся назаўжды. Пазней мы некалькі разоў званілі ім і пісалі. Аднойчы іх сын таксама званіў нам, калі быў па справах у Мінску...

Я на фоне будынка філіяла Сведкаў Іеговы ў Надажыне

На зваротным шляху наша мінская дэлегацыя заехала наведаць польскі філіял Сведкаў Іеговы ў Надажыне. Увогуле мала асаблівага ў месцы, дзе каардынуецца дзейнасць сходаў той ці іншай краіны, але, мабыць, галоўнай асаблівасцю з'яўляецца польская ўтульнасць.

Жнівень 2006 г. быў халодным у Польшчы і амаль не сонечным. Але з цікавымі людзьмі з розных краін свету было цёпла :) Я захаваў больш здымкаў з той паездкі, але вырашыў апублікаваць толькі тыя, на якіх няма твараў наведвальнікаў мерапрыемства. Зараз быць Сведкам Іеговы каральна ў Расіі. Палітычны крызіс у Беларусі можа стаць прычынай пераследвання мясцовых Сведкаў (пакуль толькі затрымалі аднаго расіяніна). І ў Польшчы складаецца сітуацыя, калі дзяржава пачынае ўсё больш і больш кантраляваць грамадства, што можа ў будучым стварыць праблемы маім аднавернікам.

Румынскія ўспаміны

У той жа месяц, неўзабаве пасля вяртання з Польшчы мы з жонкай паехалі ў Румынію адпачыць. На гэты раз паездка ў аўтобусе ў адзін бок была 30 гадзін праз 3 граніцы. Кантраст паміж паездкай на рэлігійнае мерапрыемства са Сведкамі Іеговы і паездкай на Чорнае мора з іншымі людзьмі добра адчуваўся: адзін мужык, які сядзеў перад намі, напіўся, як толькі пераехалі ўкраінскую граніцу, лез цалавацца да сваёй жонкі і матамі крыў нейкага хлопца-нефармала з дрэдлокамі і пірсінгам на твары. А ззаду нас сядзеў 40-гадовы мужык з маладой жонкай і тлумачыў па тэлефоне свайму сыну (відавочна ад першага шлюбу) што не мог узяць яго з сабой. Потым смяяўся з жонкі, што яна сапсавала ўкраінскую анкету, напісаўшы сваё імя па бацьку куды не трэба. Абодва зняважліва называлі Ўкраіну "Хахляндзіяй".

На румынскай мяжы быў платны туалет, які ахоўваў брудны бомж. Ён браў не менш за долар і здачу не выдаваў, але валодаў англійскай няблага. А румынскі мытнік шукаў 10 адрозненняў на фота нефармала з дрэдамі і пірсінгам у пашпарце і яго тварам. Паназіраўшы на хлопца і яго пашпарт ён хмыкнуў і нічога не сказаў.

Калі мы прыехалі ў Эфарые Суд, у гасцініцы на 2 зоркі супрацоўнікі гаварылі па-англійску даволі добра. Тое ж самае было ў іншых турыстычных аб'ектах і абменніках, пра што я пісаў раней. На вуліцы маладыя людзі таксама добра валодалі англійскай, а вось пажылыя, асабліва гандляры садавінай ці рыбай, не вельмі. У такім выпадку, калі ты перапытаеш іх па-англійску колькі каштуе штосьці, яны моўчкі паказваюць цэну на калькулятары.

Тады я яшчэ не карыстаўся міжнароднымі плацежнымі карткамі, і проста мяняў патроху долары на леі. Таксама не было інтэрнэта ў гасцініцы, але было кабельнае ТБ, па якім мы маглі глядзець каналы на англійскай і французскай. Каб званіць у Беларусь мы купілі картку для таксафона. Можна было купіць мясцовую сімку, але не знайшлі дзе. Суд быў маленькім курортным гарадком. 

Апраналкай на пляжы я паспрабаваў карыстацца толькі раз. За каменнымі сценамі ўсё было ў экскрэментах. Здаецца палова Румыніі там справіла вялікую патрэбу. З таго часу я проста ішоў назад у гасцініцу ў плаўках, надзеўшы паверх шорты, калі абсохну. Добра, спякота рабіла сваю справу.

Пару раз мы ездзілі ў суседні горад Эфарыэ Норд, каб наведаць мясцовы сход Сведкаў Іеговы. Акрамя духоўных аспектаў гэта дало магчымасць згуляць у футбол з мясцовымі аднаверцамі, частка якіх лічыла, што я павінен разумець па-румынску. Таксама прыгодай для мяне была магчымасць вярнуцца з Норда ў Суд уздоўж узбярэжжа Чорнага мора, дзесьці гэта быў пясчаны пляж, дзесьці камяністы круты ўзгорак. Жонка сказала, што ніколі больш у такі паход не пойдзе, а я б наадварот паўтарыў такі пераход :)

Яшчэ з паездкі адзначу, што міжгароднія аўтобусы ў гэтым раёне Румыніі былі такія ж камфартабельныя, як турыстычныя ў Беларусі: з утульнымі крэсламі, кандыцыянерамі. У гэты час аўтобусы міжгародніх маршрутаў у многіх рэгіёнах Беларусі былі куды горш. Калі ў плане чысціні на вуліцах і пляжах Беларусь апераджала Румынію, то па камфорту міжгародніх маршрутаў праігрывала. Што тычыцца выбару прадуктаў у магазінах, здаецца было бліжэй да 1:1. 

Дарэчы, тое, што прадаўцы ў магазінах не размаўлялі па-англійску не асабліва стварала праблем для нас, бо пісьмовая румынская крыху падобна на французскую, і мы з жонкай многае разумелі. Але для рускамоўных турыстаў там будзе шмат праблем, бо па-руску з намі пагаварыла толькі адна пажылая румынка, якая вучыла рускую за савецкім часам і яшчэ не забыла яе.

Ля салёнага возера ў Эфарыэ Суд стаю абмазаны лячэбнай граззю...

У Эфарыэ Суд ёсць свая турыстычная адметнасць -- салёнае возера з лячэбнай граззю. Ісці туды трэба ў супрацьлеглы бок ад пляжа. Уваход платны. Можна было купіць абанемент. Хлопчык-школьнік, які працаваў там на касе, ведаў англійскую, і мы здолелі нават дамовіцца з ім перанесці пару дзён абанемента на іншыя даты. На самім берагу возера на пясчаным пляжы стаяла некалькі ёмістасцяў са смярдзючай лячэбнай граззю. Людзі мазаліся ёй, сохлі, а потым лезлі купацца ў возера. Вада там настолькі салёная, што чалавек не тоне. Я спрабаваў нырнуць, і вада выпіхвала мяне. Аднойчы я паспрабаваў там нырнуць з расплюшчанымі вачыма, як у моры, і праліў скупыя, не, нават шчодрыя мужчынскія слёзы... 

Яшчэ для мяне стала некаторым культурным шокам убачыць там чорнаскурую франкамоўную жанчыну, якая без комплексаў была там з голым торсам. Калі не памыляюся, на тым возеры, ці дзесьці недалёк быў арганізаваны нудысцкі пляж, гэта я чуў, але не правяраў. І ўбачыць жанчыну, якая дэманструе публічна свае верхнія "90", было для мяне нечаканым. Не чакайце працягу гэтай гісторыі, я проста перастаў глядзець у яе бок :)

Апошнім сюрпрызам нашай паездкі ў Румынію стала тое, што аўтобус, які меў прывезці новую групу турыстаў і забраць нас, затрымаўся на румынскай граніцы. Яшчэ адзін беларускі турыст, які напіўся падчас паездкі па Ўкраіне, патрабаваў санітарны прыпынак і разбіў з гэтай нагоды лабавое шкло аўтобуса. На граніцы аўтобус з разбітым шклом вырашылі не пусціць, але, нарэшце, аўтобус прапусцілі, ён даехаў, мы цёпла развіталіся з некалькімі супрацоўнікамі гасцініцы, з якімі амаль пасябравалі праз англійскую мову і паехалі дамоў.

Падчас дарогі дамоў нам яшчэ зрабілі санітарны прыпынак ля кукурузнага поля, бо лясоў у Румыніі для гэтых патрэбаў на нашым шляху не хапала. Не памятаю як падзялілі хлопцаў і дзяўчат у той сітуацыі, але спраўляць патрэбы турыстам давялося светлай раніцай паміж полем і дарогай на вачах тых, хто ехаў той жа дарогай. Хтосьці з турыстаў паспеў пашкадаваць, што не скраў сабе кукурузы з поля.

***

У Польшчы я ўпершыню пагрузіўся ў атмасферу малавядомай мне мовы. Таму мне было крыху незвычайна пачуць як з праезджай машыны данесся запіс рускай песні "18 мне уже", але выканаўцы яе былі з польскім акцэнтам. А вось у Румыніі пачуць рускую мову для мяне падзеяй не было: вакол хапала рускамоўных турыстаў, а магчымасць камунікацыі на англійскай і французскай амаль у любым месцы стварала адчуванне адсутнасці моўных бар'ераў. Таму калі на пляжы па радыё перадавалі песню "Восточные сказки", было прыемна, але не "вау". А як б запусцілі якую беларускую песню, то я б хутчэй за ўсё пайшоў у скокі :)

Зніклыя вну і іншыя навучальныя установы. Яшчэ раз вяртаюся да тэмы.

 У першым паведамленні на гэту тэму я абяцаў даведацца больш пра польскія народныя ўніверсітэты, але з таго часу атрымалася толькі крыху пашырыць тэму. Аднак жыццё не стаіць на месцы: за гэты час зачынілі яшчэ адну вну, яшчэ адна стала на крок бліжэй да ліквідацыі. Таксама атрымалася крыху даведацца пра народныя ўніверсітэты 90-х... Пачнем.

Яўрэйскі ўніверсітэт

Вул. Маякоўскага, 96. Тут дажываў апошнія дні Яўрэйскі ўніверсітэт. Цяпер тут Факультэт соцыякультурных камунікацый БДУ. Фота: Яндэкс-карты.

Від на будынак у канцы верасня 2021 г. Фота А. Берастоўскага

Сярод шматлікіх пачынанняў (або, як прынята цяпер казаць, старт-апаў) "ліхіх 90-х" у сферы адукацыі былі народныя ўніверсітэты і народныя курсы. Стыхіяныя з'явы або знікалі, як, відавочна сталася з польскімі народнымі ўніверсітэтамі ў Мінску, Брэсце і іншых беларускіх гарадах, або пераўтвараліся ў нешта больш стабільнае. Сярод гэтага быў Яўрэйскі ўніверсітэт, заснаваны ў 1995 г. Спачатку гэта былі вячэрнія лекцыі ў памяшканнях на вул. Маркса, 31, дзе выкладалі беларускі карыфей гебраістыкі Галіна Сініла, спецыяліст па дызайну Ігар Духан і мэтр псіхалогіі Я. Каламінскі. Спонсарамі праекта былі замежныя мецэнаты, а працаваў ён у нейкай сувязі з галоўнай вну РБ: Беларускім дзяржаўным універстэтам. Народны характар Яўрэйскага ўніверсітэта спараджаў пытанні выдачы сертыфікатаў, але многае з таго часу засталося таямніцай, а на сайтах БДУ не засталося аніякай інфармацыі пра гэты старт-ап.

У студзені 1999 г. Яўрэйскі ўніверсітэт быў пераназваны ў "Міжнародны гуманітарны інстытут імя М. Шагала", які дзейнічаў як частка структуры БДУ пры падтрымцы замежных спонсараў. Паколькі пераназванне мела месца ў сярэдзіне навучальнага года, верагодна справа не была ў рэарганізацыі праекта. На гэты момант ужо было зразумела, што ў Беларусі няма такой колькасці зацікаўленых вывучаць яўрэйскую культуру (ці польскую), каб рабіць пад гэта буйную навучальную ўстанову, якая акупіць грошы спонсараў. Таму Інстытут імя Шагала рабіў акцэнт на падрыхтоўцы перакладчыкаў, культуролагаў і дызайнераў, што карысталася большым попытам, чым гебраістыка.

У верасні 2003 г. міністр адукацыі РБ А. Радзькоў загадаў зачыніць Інстытут імя Шагала да 11 верасня 2004 г., і вучоны савет БДУ раздзяліў спецыяльнасці былога Яўрэйскага ўніверсітэта паміж 2-мя факультэтамі: факультэтам гуманітарных навук і мастацтваў, якому засталіся дызайнеры, і Факультэтам міжнародных адносін (ФМА), якому засталіся перакладчыкі і культуролагі. Рэктар Інстытута Зелік Майсеевіч Пінхасік стаў намеснікам дэкана ФМА.

Крыху ўспамінаў

Як раз у канцы жніўня 2004 г. я ўладкаваўся выкладчыкам на кафедру сучасных замежных моў ФМА БДУ, якая знаходзілася на базе Інстытута імя Шагала у невялікім 2-х павярховым будынку на вул. Маякоўскага,  96 (фота вышэй). Там я працаваў з верасня 2004 па ліпень 2007 г. Крыху пра свае прыгоды ў гэтым месцы я пісаў у папярэдніх паведамленнях пра зніклыя вну (спасылкі ў першым абзацы) і у пасце пра выбары (2006 г). Таксама, у паведамленні пра БРСМ я зазначыў як мы са студэнтамі ФМА хадзілі ў "самаволку" на лекцыю і выставу на суседнім факультэце: "Каюся, я сам аднойчы сабраў групу студэнтаў-культуролагаў БДУ са сваёй пары, каб разам схадзіць на адкрытую лекцыю па сучаснаму французскаму мастацтву на французскай мове ў тым жа будынку, дзе мы вучыліся, хоць мы не мелі дачынення да лекцыі, ні пара наша не была звязана з вывучэннем французскай мовы."

Калі я стаў часткай каманды выкладчыкаў, працаваўшых у былым шагалаўскім інстытуце, я ні разу не пачуў пра яго мінулае. "Нашы" культуролагі і перакладчыкі, у якіх я вёў англійскую і мовазнаўства, і "суседскія" дызайнеры займаліся ў адным будынку. Толькі нам належылі аўдыторыі пераважна справа ад уваходу, а дызайнерам злева ад уваходу на 2-м паверсе. Камп'ютарныя кабінеты і вялікая лекцыйная зала на 2-м паверсе належылі, здаецца, дызайнерам, але імі актыўна карысталіся і "нашы". Магчыма, і што маленькая бібліятэка на 2-м паверсе і гардэроб на 1-м таксама засталіся агульнымі. Агульнай павінна была быць і спартзала на 1-м. А сталоўкай на 1-м карысталіся нават рабочыя з суседняй будоўлі.

Пра Яўрэйскі ўніверстэт нагдвала тое, што адзін з маіх студэнтаў назваў на заліку па англійскай Jewish invasion (іўдзейскім нашэсцем). Усе студэнты нашых спецыяльнасцяў ФМА (ці амаль усе) павінны былі вывучаць гебраістыку. Многія вучылі іўрыт. Культуролагі-амерыканісты і вучылі іўрыт не ў меншай ступені за культуролагаў-гебраістаў.

Цікава, што калі я ў жніўні 2004 г. шукаў Маякоўскага, 96, то спытаў мясцовага дзядзьку:

-- Выбачайце, дзе тут дом 96, Факультэт міжнародных адносін?

-- Тут няма факультэта, -- збянтэжана адказаў дзядзька, -- там толькі нейкая сінагога...

Навучанне вялося на вельмі добрым узроўні не толькі ў плане гебраістыкі. Для культуролагаў-амерыканістаў наша кафедра ў асобе яе загадчыка Ігара Раманавіча Мархасёва арганізоўвала лекцыі прафесуры з ЗША і сустрэчы з рознымі носьбітамі англійскай ад брытанскага акцёра да аташэ пасольства ЗША па культуры. На гэтыя лекцыі я меў абавязак заганяць студэнтаў-перакладчыкаў, хаця яны рабіліся пад культуролагаў-амерыканістаў. Але я задаволены гэтым, бо такія сустрэчы ўмацавалі і мае навыкі англійскай, і веды многіх студэнтаў, мы зрабілі добрага нырца ў амерыканскую культуру, не пакідаючы Беларусі, і менавіта там я атрымаў першыя цікавыя факты, якія заклалі падмурак маёй будучай кнігі па гісторыі ЗША.

Таксама выкладанне англійскай студэнтам гэтых розных спецыяльнасцяў намагала ад мяне добрай падрыхтоўкі, бо ўзровень быў моцны і некаторыя студэнты былі капрызнымі. Але тры гады на ФМА на базе "шагалаўскага" інстытута засталіся для мяне добрым успамінам, нягледзячы на тое, што хапала канфліктаў і з пэўнымі студэнтамі, і з некаторымі калегамі і, нарэшце, з маім начальнікам. Зразумела, я толькі пачынаў працаваць выкладчыкам вну і недахоп вопыту ствараў пэўныя праблемы, але ў мяне атрымалася наладзіць добрыя адносіны з большасцю студэнтаў, прымусіць прагульшчыкаў хадзіць на заняткі, нагрузіць працай студэнтаў з добрай базай падрыхтоўкі (што дало ім магчымасць не згубіць навыкі, атрыманыя ў школе) і навучыцца не спрачацца з начальствам з-за дробязяў. Добра, што гэта ўсё было :)

Дызайнерам я нічога не выкладаў, але засталіся сляды іх матэрыяльнай культуры на партах: голая жанчына ў стылі чалавека да Вінчы, крэатыўныя аб'явы на інфастэндах, нават верш пра выкладчыка з камп'ютарнага цэнтра:

Кто такой Семенов Паша?

Паша made in Belorussia

Teacher -- вот его profession

Он владеет information

Щурясь, смотрит в монитор

И готовит нам затор

Коль идешь к нему на пару, 

То подушку, одеяло

Ты с собой к нему бери,

Не один -- комплекта три.

Ну, спокойной ночи, friend,

Сладких снов тебе. The end.

Адзін з маіх гебраістаў 4-курснік Сяргей Календа, які прагульваў нашы вячэрнія пары, пакуль я не напісаў яму адкрытую прапанову хадзіць на заняткі па англійскай паверх яго рэцэнзіі на інфастэндзе на літаратурны вечар "Башка" -- стаў вядомым пісьменнікам. Калі ён стаў хадзіць на пары, я ўбачыў нестандартнага, але вельмі разумнага маладога чалавека. І з англійскай у яго ўсё атрымалася good.

Сам інфастэнд, дзе студэнты маглі размяшчаць свае аб'явы, запрашэнні і прапановы, быў напамінам са свабодных 90-х, дзе студэнты былі суб'ектамі адукацыі, і маглі праяўляць ініцыятыву. Нават за хуліганскія эсэ, адно з якіх змяшчала фразу "он об***рал свой гамбургер" ніякіх разбораў палёту з боку адміністрацыі не было.

Нарэшце, магу згадаць як я выконваў разнарадку загнаць студэнтаў на стадыён "Дынама" на футбольны матч з ветэранамі нейкага футбольнага клуба ФРГ . Мархасёў загадаў, каб я сабраў студэнтаў пасля пар туды любым коштам, але, як я не прасіў, ніхто з маіх навучэнцаў не жадаў туды ісці, а прымушаць я і не збіраўся. У выніку я проста правёў да "Дынамкі" двух студэнтаў-аматараў футбола, якія ішлі туды разам з нашым фізкультурнікам і на наступны дзень атрымаў падзяку ад аднаго з супрацоўнікаў адміністрацыі. Шэф, калі зразумеў, што я не быў на матчы, а толькі правёў некалькі студэнтаў, хацеў мяне лаяць за гэта, але, паколькі я ўжо атрымаў падзяку, змягчыўся. Але гэта быў адзіны выпадак разнарадкі. З большага падобных мерапрыемтсваў  было не шмат: ад асноўнага корпуса ФМА мы былі далёка і жылі саім аўтаномным жыццём.

З мясцовых славутасцяў, якія засталі яшчэ Яўрэйскі ўніверсітэт, магу згадаць Г. Сінілу, з якой мы апынуліся яшчэ і суседзямі па мікрараёне. Галіна Веніамінаўна была запальчывай жанчынай, але не "сцервай". Аднойчы, калі я ўжо быў у моцнай няміласці свайго кафедральнага начальства, Сініла забараніла студэнцы свайго аддзялення выступаць на студэнцкай навуковай канферэнцыі пад маім кіраўніцтвам. Я пайшоў да яе ў кабінет і папрасіў не рабіць студэнтку ахвярай выкладчыцкіх разборак. Сініла здзівілася наконт разборак, крыху пажурылася, што гебраісты павінны працаваць з гебраістамі, а не пісаць навуковыя працы ў "англічан", але дазволіла дзяўчыне выступіць пад маім кіраўніцтвам. У выніку злосць была толькі на маёй кафедры: хто дазволіў Берастоўскаму выканаць пункт плана, за невыкананне якога яго трэба было пакараць?!

А Зелік Майсеевіч Пінхасік быў свайго кшталту супрацьлегласцю Сінілы: ціхі, спакойны пажылы інтэлігент. Пару раз я быў яго перакладчыкам на размовах з амерыканскай прафесурай, і было бачна, што ён многае разумеў па-англійску, нават спрабаваў казаць асобныя фразы на мове Шэкспіра і Чосера. Было цікава слухаць як ён разважаў з амерыканскім гісторыкам пра творы Рычарда Пайпса, пра тэорыю, якой ён трымаўся, што дэмакратычны лад у грамадстве з'яўляецца выпадковасцю, а не заканамернасцю развіцця...

Ужо пасля таго як я пакінуў ФМА і працаваў у іншых месцах, я даведаўся, што культуролагаў і перакладчыкаў перадалі Гуманітарнаму факультэту, які мяняў сваю назву. І да гэтага часу на Маякоўскага 96 праходзяць заняткі, але пра Яўрэйскі ўніверсітэт афіцыйна БДУ забыў.

Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут

Будынак МГЭІ на вул. Маякоўскага, 129а. Фота: onliner.by

Гуманітарна-эканамічны інстытут быў заснаваны ў 1994 г., а ў 2000 г. атрымаў дадатак "Міжнародны" ў сваю назву. Яго заснавальнікам быў Аляксандр Алпееў (1946-2017), які паспеў у розны час і выкладчыкам БДУ працаваць, і ў КДБ служыць, і займацца літаратурнай творчасцю і грамадскай дзейнасцю. Вну праіснавала да красавіка 2021 г. і цяпер знаходзіцца ў стане ліквідацыі. Як і ў выпадку з Яўрэйскім універсітэтам ніякай палітыкі ў зачыненні МГЭІ не бачу. Абедзве структуры трымаліся пісаных і няпісаных правілаў, якія мінадукацыі ставіць для вну. Таму, калі Яўрэйскі ўніверсітэт мог разглядацца як нерэнтабельная дзяржаўная структура, то прыватныя вну зачыняюць патроху, скарачаючы ім магчымасць набіраць студэнтаў. У той ці іншы момант падыходзіць чарга пэўнай вну, нават калі яе кіраўнцтва праявіла сваю лаяльнасць дзяржаве з пераходам ў скандал, як аднойчы было ў выпадку з МГЭІ. Насельніцтва Беларусі скарачаецца, скарачаецца і колькасць абітурыентаў, таму палітыка мінадукацыі ідзе менавіта ў скарачэнні квоты на набор новых слухачоў для прыватных адукацыйных устаноў.

Скрыншот архіва сайта МГЭІ, mgei.org (зараз сайт існуе толькі ў кэшы браўзераў)

Крыху ўспамінаў

У маім жыцці з МГЭІ мне давялося перасекчыся двойчы. Вясной 2004 г., калі я шукаў магчымасць уладкавацца ў вну, я патрапіў менавіта туды, у будынак на вул. П. Броўкі, 22. Раней я пісаў, што гэта быў Міжнародны гуманітарна-экалагічны інстытут імя Сахарава, але памяць падвяла мяне з дакладнай назвай. Я пераправерыў некаторыя звесткі і цяпер пераканаўся, што тады пабываў у МГЭІ Алпеева, першы і апошні раз.

Загадчык кафедры замежных моў (ці чагосьці ў гэтым родзе), мужчына сталага ўзросту, казаў, што да пытання аб маёй магчымасці працаваць у МГЭІ лепей вярнуцца ў жніўні. І дадаў, што сярод іншага абавязкі выкладчыка іх кафедры ўключаюць бясплятны пераклад на замежныя мовы вершаў рэктара вну А. Алпеева, і паказаў мне вынік працы: кнігу на англійскай. Я нічога не сказаў, бо ў такім абавязку праблемы для сябе не ўбачыў.

Праз гады у канцы 2000-х ці пачатку 2010-х я ледзь не уладкаваўся ў МГЭІ на кафедру тэорыі і практыкі перакладу весці заняткі ў перакладчыкаў на пагадзіннай аснове. Я ўжо працаваў у Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці  на такой жа кафедры ў штаце і меў размову з загадчыцай кафедры па тэлефоне. Калі ў 2004 г. я хацеў туды ўладкавацца, то цяпер мне прапанавалі, а я вагаўся: бо ездзіць на Маякоўскага, 129 было надта нязручна для мяне. Нарэшце, я вырашыў, што не пацягну разрывацца паміж дзвюма вну і адмовіўся.

Водгукі былых студэнтаў і не толькі

На сайце otzyvy.by захаваліся такія суб'ектыўныя водгукі студэнтаў МГЭІ з захаваннем зыходнай лексікі і арфаграфіі:

4.03.2019 11:01  // Катя  

Чесно говоря упущенное время -это нахождение в стенах этого вуз ( если конечно это здание можно назвать вузом ) .

Администрация отвратительная , хамят , угрожают , ставят с поводом и без пропуски (чтобы только деньги платили ).

Мы платим ,за учебу ,за пропуски ,а элементарно бумаги и мыла в туалете нет .

Почти все поуходили отучившись здесь пол года .

***

02.07.2018 17:12  // Александр  

Все ок, нормальный институт. Преподаватели на хорошем уровне. С некоторыми и вообще интересно на семинарах. С администрацией можно разговаривать, в положение студентов они вникают. Кому надо знания, то их получит, кому только диплом, то тоже без него не останется. Как и везде, одним словом. Прогулы и отработки стоят денег, это да. Но это, похоже, тоже уже везде в вузах ввели. Правда, каждый семестр дается некоторое количество прогулов, за которое платить не нужно. А кому не нравится, поступайте на ФМО БГУ (да, если сможете)), или вообще никуда не поступайте, только ныть не надо.))

***

20.11.2017 17:29  // Виктория

Отвратительный унститут ,да даже институтом это злощастное место назвать сложно .Качество преподавания никакущее .

1 сентября пришли ,какие сказки рассказывали ,что тут одни "Кандидаты наук".Такая чушь. Честно,преподавание НИКАКОЕ.

А мало того ,что оплата за учебу не низкая ,так еще и пропуски по 26 рублей .Писать спокойно про этот вуз без ругательных слов ,сложно !!!!

Быстрее бы закрыли эту[censored] и не обманывали абитуриентов .Лучше уже никуда не поступать ,чем сюда .

Кто совершил ошибку и поступил в данное заведение-БЕГИТЕ!!!

*** 

20.03.2017 20:04  // Александр (юрист)

ни разу за 4 года после окончания не пожалел о том, что окончил этот ВУЗ. Хорошие преподаватели, отношение. Руководство ВУЗа всегда идет на диалог со студентами при возникновении каких-либо проблем.

***

12.11.2014 22:38  // Гость  

Окончил этот институт. Достаточно хороший! Много достойных преподавателей, с огромной теоретической и практической базой! Но это все же частный ВУЗ, и с плохой посещаемостью начали бороться только сейчас, выставив огромные ценники за прогулы и пересдачи. ВУЗ действительно, так сказать, нацелен на прибыть. Но с другой стороны, зачем отчислять censored который платит такие бабки и не берет ничего в замен (я о знаниях). Конечно совсем отвязных персонажей отчисляют. Но те люди, которые все же хотят получить знания - получат. Как я говорил преподаватели там и теоретики и практики "в одном флаконе", то есть и материал записывается и понятной форме, зачастую на жизненных примерах объясняется. На счет английского, да действительно был такой преподаватель Ос...вич, но отбыл он там всего 1 семестр. Но как-то человек рассказал про минус и не упомянул, что там по мимо этого кадра, было еще 3 отличных преподавателя по английскому и по одному на немецкий и французский.

P.S. Если хотите получить знания - вы их получите от завидных преподавателей, но и для бездарей тут место есть. В общем никто тут за вами как в школе бегать и заставлять учиться не будет, но в любом случае на экзаменах попотеть придется.

***

11.03.2014 16:51  // Алексей  

Институт ужаснейший. Качество преподавания оставляет желать лучшего, особенно иногстранных языков. Давно ходят слухи что его закроют. Так что лучше бегите оттуда.

***

07.09.2011 22:31  //  

Институт замечательный. За последнее время весьма внушительно расширил материально-техническую базу. Три новых корпуса, современные аудитории, оснащенные по последним технологиям и т.д. Отличный профессорско-преподавательский состав. Студент в этом ВУЗе - уважаемый Человек (по сравнению с тем, что рассказывают друзья, обучающиеся в других ВУЗах). Одним словом приходите в МГЭИ за знаниями и Вы никогда об этом не пожалеете!!!

***

09.08.2011 14:10  // Дмитрий

Я закончил институт 7 лет назад., основу знаний получил нормальную, кто хотел отот учился. Работаю юристом на ОАО "Быховский консервно-овощесушильный завод" на самом крупном в РБ зхаводе по производству консервной продукции. Вот так. Радует что так институт расширился, новые здания, мы сидели на Матусевича в детском садике.

***

06.07.2011 10:38  // Мария К

МГЭИ! Спасибо Вам! Вы сделали из меня ЧЕЛОВЕКА! Отличное образование, препод.состав просто замечательный! В общем я свой институт ни на какой другой не поменяю! Вы ЛУЧШИЕ!!!

***

03.08.2010 12:18  // Тубольцева Юлия

Закончила этот ВУЗ по специальности ПСИХОЛОГИЯ в этом году. Прекрасные педагоги, высококлассные специалисты! Если ты подходишь к учебе с ответственностью, а не просто отсидеться в уголке, отношение преподавателей очень хорошее. Если ты действительно хочешь получить не только диплом, но и знания, то в МГЭИ ты их получишь! Если у Вас будут преподавать Апацкая Зинаида Антоновна, Митрофанова Марина Леонидовна, Кукушкина Людмила Михайловна, то вы получите настоящее удовольствие от изучаемого предмета. Да и другие преподаватели факультета психологии прекрасные специалисты.

Общались со студентами других специальностей, они так же очень хорошо отзывались о своих педагогах. Поступайте в МГЭИ и получайте знания!!!

***

03.07.2010 03:48  // vanil

)))))))ПРИВЕТ ВСЕМ ))))))

За институт можно говорить всякое, но когда ты его заканчиваешь и у тебя в руках диплом и значок (поплавок)...... поверьте то мне, отмосфера витает там современная, кто был за кордоном, почти все по ихнему, как в маркетенге, в развитие надо влаживать средства, ДА....... РЕКТОР ПРОСТО РЭСПЕКТ мужик по ходу жизни многое видел и многое знает, БУДЬТЕ КУЛЬТУРНЫМИ СТУДЕНТАМИ, И СЛАВЬТЕ СВОЙ ВУЗ .

***

21.06.2010 16:18  // Adelija

Интересно получилось...

На тестирование они регистрировали по 3-м предметам, а само тестирование проводили на своей базе только одно, на остальные распределяли по другим ВУЗам. По телефону о таком неудобстве НИКТО не предупредил. Деньги плати в банк- и приезжай регистрируйся. Неудобно как-то, мало того, что бегать по всему городу для прохождения тестирования, так еще потом такой же кружочек за сертификатами. По отношению к школьникам, я понимаю, что это в порядке вещей, дети будут молчать, а вот по отношению к великовозрастным студентам - не очень-то порядочно, могут и проблем наделать, если что...

***

22.04.2010 00:02  // Adelija

Проходила в МГЭИ профессионально-психологическое собеседование. К определенному времени пригласили сразу всех претендентов (было человек 20-25), в основном не школьники, а взрослые люди, которые уже что-то видели, где-то учились и работали.Очередь двигалась небыстро, людей парус лишним часов продержали в темном, холодном, душном коридоре, в котором абсолютно негде было присесть, и некуда деть свои вещи. Не вдаваясь в подробности самого процесса (он не зависит от ВУЗа), лично я попала на собеседование с ужасной головной болью и в совершенно разобранном состоянии после такого "великого стояния". Не подумайте, что я раздосадованный абитуриент, не прошедший испытания,собеседование я прошла, но вся организация этого мероприятия показалась мне, мягко говоря, странной.

***

18.11.2008 10:23  // [Гость]

Блин, Институт реально клевый!!!!!!! Заочником, у кот, траблы с работой, самая тема поступать!!!!!! Захочешь получишь знания, а не захочешь, так кто ж заставлять будет!!!! Вообщем [censored] универ!!!!! Заочникам сокращенки приветули

***

12.09.2008 20:27  // [Гость]

Институт классный, но вот математика(Мороз) и ТОХОД(бабушка в очках) - МУКИ!

***

25.06.2008 02:12  // Ольга

Институт просто супер,главное платить вовремя за учебу,и на занятия можно не ходить.Сдача зачетов,экзаменов проходит легко,за исключением математики,производственных технологий.Оплата хотя и ниже,чем в других ВУЗАХ,но повышается с каждым месяцем.

***

04.03.2008 22:46  // [Гость]

Очень хороший институт и преподаватели и знаниия хорошие.

***

29.02.2008 14:20  // LenaLena

МГЭИ - [censored]!!!

если вы не хотите учиться - вам сюда... платите деньги и всё будет шикарно!!!

я бы назвала этот ВУЗ - ГМИ ([censored]Московский ВУЗ)))

учится куча хачиков, которые даже русского языка толком не знают...

за все перездачи дерут 1500 рубей (у 2008 г. -- эквівалент 0, 75 доллара ЗША -- А.Б), за академ справку - 1500 и её будут делать 2-3 месяца!!!

при переводе в другой ВУЗ деньги за семестр возвращают со скрипом - ДЕКАНША экономического факультета на вопрос а сколько вы вернёте за семестр, который ещё не начался - не вернём, вы только о деньгах и думаете!!! короче, [censored]!!! столько нервов и времени потратила, чтобы выбить 50% от заплаченных денег...

организация учёбы безобразная... методисты вообще не понимают, что вокруг происходит... и где они работают...

постоянно меняются методисты, деканы и т.п... за полгода можно познакомиться с 2-3 методистами, которые курируют группу!!!

совет тем, кто ещё не напоролся на МГЭИ (ГМИ)... поищите другое место учёбы и вы сэкономите нервы и деньги!!!

***

29.02.2008 14:20  // [Гость]

Что то мы ни разу там хачиков не видели............. И преподаватели все не дают спуску. Если нет знаний и не знаешь предмет, то будешь ходить по сто раз пересдавать. А вы знаете что в этом институте самые дешевые пересдачи. Просто вас выгнали с этого института, вот вы его и поливаете грязью.

***

21.01.2008 13:40  // [Гость]

Мне понравился институт. его закончила я и многие мои знакомые. Многие преподаватели из Нархоза. Видно вас отчислили вот вы и пишите, что вуз ужасный

***

01.10.2007 12:22  // [edited]

По поводу знаний. В принципе, научить могут. Преподы хорошие. Но что взять с частных-то вузов?

По поводу самого института. Начальство и самое близкое его окружение - [данный текст скрыт, т.к. оскорбления на сайте запрещены]. [данный текст скрыт, т.к. информация не подтверждена]

Короче, терпеть не могу МГЭИ.

Кстати говоря, адрес-то написан неправильный. Не 3-й дом, а 22-й. И кроме того есть еще два корпуса (пока два). Администрация располагается на Маяковского.

***

27.07.2007 18:49  // ЕкатеринаОТЗЫВЫ.BY - отзывы, идеи, предложения

Хороший институт! Только корпус на Бровки слабенький.ыседить на лавках в аудитории невозможно.Но в принципе знания на 4+

УКантакце давялося знайсці абмеркаванне выкладчыкаў МГЭІ студэнтамі. Даю выбарку:

Алексей С. 25.01.2008 19:28

Когда я учился в МГЭИ многие преподаватели оставили глубокий след. Некоторых уже не помню по фамилиям, да и не хочется никого выделять, а то забудешь кого-то и обидятся. Они все старались и вкладывали в нас частичку себя.

Но пожалуй одну персоналию я все же выделю. Не знаю, преподает ли сейчас он на гуманитарном или нет, может подскажите. МАКАРОВ. Лучше его нейропсихологию знать невозможно. Да и подход верный, на обычных зачетах и экзаменах дрючит, а на госах лучший друг студента. Правильно, че на госах дрючить, раньше надо было, а на госах поводья надо приспустить.

Надежда А. 16.02.2009 16:29

Корондо - Прикольный мужик

Муравлёв - Понимающий такой.. можно потрепаться.. всегда на встречу пойдёт

Цоколова - оч интересно на парах. Классно рассказывает

Чухвичев - тоже приколист но на зачётах экзаменах жесток)))

Пономоренко - Чушок с виду но на госах даже вытянул меня.. так что не всё так плохо)))

Саблина - таких женьщин надо поискать, такая она офигенная. Тоже оч интересно у неё на парах

Калі рэзюміраваць гэтыя ўспаміны ў стылі "спадабаўся сок" / "не спадабаўся сок", то яны часткова пацвярджаюць тое, што я пісаў пра зніклыя вну раней: многае залежыць ад канкрэтных выкладчыкаў, якія могуць быць і ў дзяржаўных, і ў прыватных установах. У кожнай беларускай вну беларускія выкладчыкі вучаць беларускіх (пераважна) студэнтаў за беларускія зарплаты. Таксама студэнты прыватных вну скардзяцца на сквапнасць адміністрацыі: гэта праблема непазбежна, калі адміністрацыя і заснавальнікі ўстановы адукацыі разумеюць, што кожны навучальны год можа стаць апошнім і трэба зарабіць як мага больш грошай зараз, а не ўкладаць іх у перспектыву, рэпутацыю і выкладчыкаў. Дарэчы, з гэтага спісу выключу матэрыяльную базу: яе абнаўляюць практычна ўсе вну.

Алпееў як паэт вачыма моладзі

Фота А. Алпеева на яго творчым сайце alpeev.com (даступны толькі ў кэшы браўзераў)

Некаторы час таму, калі я вывучаў творчасць У. Смялоўскага, а потым даказваў яго значнасць як паэта і пісьменніка ў пэўных колах, мне давялося звярнуць пільную ўвагу на літаратурную спадчыну А. Алпеева. У мяне ўражанне сапсавалася тым фактам, што Алпееў выкарыстоўваў чалавечыя рэсурсы сваёй вну на раскрутку сваёй творчасці, а таксама скандалам вакол адлічэння Кумца ў 2011 г. Таму я на працягу некалькіх год пытаўся розных сваіх навучэнцаў якія ў іх уражанні ад паэзіі гендырэктара МГЭІ. Большасць давалі негатыўную рэцэнзію, хтосьці казаў, што "чалавек стараўся", але некалькі студэнтаў адной вну далі цікавую ацэнку творчасці:

Никита У

Мне больше понравились стихотворения на белорусском. Скажу честно, читал не все, но на русском не сильно привлекли, возможно, из-за того, что я обожаю стихотворения Евтушенко. Но в целом, скажу, что довольно неплохо.

Владислав Г

Поддержу Никиту. Действительно на белорусском языке стихотворения более гармоничны на слух и легче читаются. Стихотворения на русском как по мне сложно зарифмованы, а где-то ее и вовсе нет. Однако смысл в стихотворения что на русском, что на белорусском языках достаточно глубокий.

 

Никита У

Вот-вот, рифму сложно высмотреть

Артём К 

Согласен, но возможно это просто сложные необычные рифмы, предназначенные для человека знающего и понимающего всю их глубину и тонкость

Екатерина Ж

Скажу так: в белорусском слоге больше понимаешь и слышишь из-за того, что слог мягче и мелодичнее. Русскую поэзию отличает достаточная точность и конкретность слов, когда здесь упор идёт на глубину и подсознательную восприимчивость читателя. Я бы даже сказал, что в белорусских стихах больше видно "белорусскую душу", хотя так было бы не совсем верно описать. Иногда создаётся впечатление, что автору куда проще формулировать мысли как раз на его родном языке, нежели на белорусском.

В общем, автор делает упор не на смысл самого слова, а на понимание этого слова читателем, ибо каждый воспринимает одно и то же слово или метафору достаточно по-разному. В русском слоге всё как-то суховато выглядит и поэтому может тяжело восприниматься. Примерно так.

Польскі народны ўніверсітэт і працяг тэмы

Вул. Захарава, 28. Тут у 1-й палове 90-х знаходзіўся Польскі народны ўніверсітэт. Цяпер там пасольства Мальты і Дом дружбы народаў. Асветніцкія мерапрыемствы праходзілі тут і пазней, нярэдка пад эгідай пэўных пратэстанцкіх канфесій. Фота А. Берастоўскага, зробленае 5 кастрычніка 2019 г.

Польскі народны ўніверсітэт (Polski Uniwersytet Ludowy) (ПНУ) існаваў у 1992-95 (?) гг. Пра гэту арганізацыю засталіся звесткі пераважна ў польскай літаратуры, з якіх вынікае, што ён дзейнічаў у Мінску, Брэсце і некалькіх іншых гарадах у азначаны час як варыянт "адкрытага" ўніверсітэта: выкладчыкі з розных вну чытаюць свае лекцыі аматарам пэўных тэм за ўзнагароду ці бясплатна. Гэта праходзіць у арэндаваных памяшканнях. Аматары па розных прычынах не вучацца афіцыйна як вячэрнікі ці завочнікі, магчыма таму, што пытанні, якія ім раскрываюць у народным універсітэце, ім не будуць выкладаць у традыцыйнай вну. У дадзеным выпадку справа была ў цікаўнасці да польскай мовы і культуры. Яўрэйскі ўніверсітэт атрымалася трансфармаваць у нешта больш універсальнае, і туды пайшлі не толькі яўрэі і аматары гебраістыкі, але і людзі рознага паходжання, зацікаўленыя ў дыпломе спецыяльнасцяў, якія могуць даць прыбытак. Напэўна, ПНУ не пашанцавала, бо вывучыць польскую мову ці асновы польскай культуры стала магчыма праз шматлікія моўныя курсы, а аматараў паланістыкі не знайшлося столькі, каб зрабіць старт-ап рэнтабельным адукацыйным бізнесам. Тым не менш, у Беларусі працягваюць дзейнічаць польскія асветніцка-культурныя арганізацыі і ў пэўных умовах магчыма адраджэнне ПНУ як, напрыклад аналага брытанскага Open University, які вядзе трансляцыю заняткаў па тэлебачанні ці анлайн. Zoom i BigBlueButton у гэтым плане даюць шырокую прастору дзейнасці.

Нажаль, тэма зніклых устаноў адукацыі не вычэрпваецца. На падыходзе яшчэ мінімум 2 арганізацыі, якія могуць спыніць сваю дзейнасць. Называць не буду, але назіраю сітуацыю з імі...

О блогах Беларуси в день блога

 Так сложилось, что кто-то разглядел в сочетании цифр 3108 слово blog и таким образом 31.08 стало днем блога (не путать с днем блогера 14 июня). У меня были планы написать большую статью о разных направлениях блогов и блогеров Беларуси, я собирал материал несколько месяцев, но, отложив его оформление на последний день, я не учел свои другие обязанности, включая сбор детей в школу. Пишу эти строки уже на закате дня блога. И теперь этот материал будет растянут на несколько постов. В первом посте расскажу о самых успешных или необычных блогерах и блогах.

Тренды, тусовки, туризм

Пожалуй, самое популярное направление блогерства можно назвать тремя буквами "Т" -- тренды, тусовки, туризм. В этом плане самым известным является видеоблог А4 Влада Бумаги.

Влад Бумага

В основном это развлекательный блог, направленный на русскоязычную молодежь, на сегодняшний день на него в YouTube подписано 34 млн человек.

В том же жанре работает Максим Долинов, его блог в Tik Tok набрал 1,4 млн подписчиков. 

Скриншот видео М. Долина в Tik Tok

За что я им могу быть благодарен: не знаю, я в этом не разбираюсь и не буду судить о жанре, в котором я не силен

Максим Пушкин, о котором я писал несколько лет назад, имеет несколько блогов в разных социальных сетях и мессенджерах. Его жанр работы не столько развлекательный сколько "тусовочный" и немного туристический. От него можно узнать, где есть скидки на тот или иной товар, где поставили будку для обработки посетителей торгового центра от ковида. 

За что я ему могу быть благодарен: он быстро подмечает новые особенности Минска и делает их известными публично, а история пишется сейчас, не спустя многие годы.

Блог mirovich.media Максима Мировича начинался как с сообщений об улицах Минска на белорусском языке, рассказах о попытках заниматься музыкой, о книгах в его доме. Блог добился успеха на теме путешествий, особенно в Чернобыльскую зону и Афганистан. Позднее он приобрел значительную известность на теме жесткой критики СССР.

М. Мирович

За что я ему могу быть благодарен: довольно близкие моему сердцу статьи о путешествиях на белорусском языке, а также смелость в изучении Чернобыльской зоны и Афганистана.

Необычные блоги

Блог супругов Новиковых, Татьяна Новикова. Жизнь как она есть -- это пример успешного видеоблога Беларуси, созданного пенсионерами для русскоязычных пенсионеров. Это тоже целое направление, которое помогает видеть жизнь глазами пенсионера.

За что я им могу быть благодарен: мне как историку было интересно посмотреть на жизнь глазами пенсионеров. К тому же, что-то могу взять на вооружение в плане кулинарии...

Еще один блог, о котором стоит упомянуть, это блог Дмитрия Тимашкова lilkindad в LiveJournal. Большей частью он посвящен теме ухода Тимашкова за его дочерью Лилией, которая имеет ограничения в развитии в связи с ДЦП.

Д. Тимашков и его дочь Лиля

Это, пожалуй, единственный блог, который я мог бы искренне рекламировать; думаю, человек, который борется за здоровье своей дочери, заслуживает денег и признания.

В дальнейшем расскажу про некоторые менее известные, но в чем-то необычные блоги Беларуси.

Напоследок пару строк про соседний блог, который идет следующим за моим на платформе и тоже связан с историей и воспоминаниями о прошлом: Берестовица. Старые фото.

См. также: Дзень ліку «пі» (π) і іншыя незвычайныя святы

Могілкі ў Шабанах і на паўднёвы ўсход ад Мінска

 18 жніўня 2021 г. я цэлы працоўны дзень прысвяціў некрапалістыцы (вывучэнню старых могілак). У гэты раз я збіраў матэрыял у мікрараёне Шабаны, таксама за межамі Мінска ў Магілёўскім напрамку і за прамзонай ў раёне вескі Новы Двор і зніклай вёскі Шабаны. З 11:40 да 18:15 быў у амаль няспынных пешых пераходах з месца на месца. Транспарт у большасці маіх лакацый ходзіць нармальна, але паколькі я дрэнна ведаў мясцоваць, то давялося спадзявацца на свае ногі, карту горада і ваколіц ды навігатар у смартфоне. Мабыць 2 рэчы, пра якія я не падбаў, аб чым пашкадаваў: гэта запас вады і ежы і зарадка тэлефонаў. Але ўсё абышлося добра :)

Трасцянецкі мемарыял

Лагер смерці "Малы Трасцянец" быў у 1941-44 гг. самым буйным месцам масавага знішчэння людзей у СССР і 4-м па маштабе ў Еўропе. Лагер знаходзіўся ў некалькіх месцах у раёне весак Вялікі і Малы Трасцянец і ва ўрочышчы Благаўшчына. Адпаведна і мемарыяльны комплекс раскіданы тэрытарыяльна так што паміж кожнай яго часткай кіламетры дарогі.

Помнік савецкім салдатам у скверы каля Партызанскага праспекта

Вось такім крыжом з боку МКАД і метро "Магілёўская" пачынаецца паварот на сквер з мемарыялам.

Мемарыял ад праспекта аддзяляе каля сотні метраў. Ён складаецца са стэлы, пахавання савецкіх салдат, якія штурмавалі Мінск у 1944 г., і вечнага агню, які звычайна не гарыць.

Пахаванне савецкіх салдат 1944 г. Добра, што імёны вайскоўцаў, якіх тут загінула каля ўзвода, засталіся вядомымі.

Стэла ўжо прысвечана ахвярам Трасцянецкага канцлагера, сярод якіх узгадваюцца мірныя жыхары і савецкія ваеннапалонныя. Значная частка ахвяраў гэтага лагера смерці была яўрэямі з розных гарадоў Еўропы, але гэтаму прысвечана кампазіцыя ва ўрочышчы Благаўшчына. Дарэчы, з тыла стэлы ёсць дарожка для калясачнікаў. Пахвальная інклюзіўнасць!

Гэты крыж з агароджай недалёк ад мемарыяла хутчэй за ўсё не сімвалічная магіла ахвярам аўтакатастофы, як бывае ля некаторых беларускіх дарог, а пагранічны знак: каля ўваходу ў вёску нярэдка стаіць праваслаўны крыж, а тут пачынаецца Вялікі Трасцянец.

Благаўшчына

Смешна, але ў Благаўшчыну патрапіў выпадкова (але дарэчна!), калі збіўся з дарогі на новыя "Лясныя" могілкі. Гэты мемарыял знаходзіцца на месцы масавага знішчэння яўрэяў і іншых вязняў "Малога Трасцянца". 

Яшчэ адна дэталь: мемарыял знаходзіцца па-за межамі Мінска. На карце тут Партызанскі праспект даўно перайшоў у Смілавіцкі тракт, але нейкая падстанцыя ля магістралі мае адрас Партызанскі пр. 195, таму цяжка судзіць ці ў Мінску гэта частка мемарыяла, ці не.

Схема мемарыяльнага комплексу "Трасцянец" з надпісамі на некалькіх мовах.

Шлях да мемарыяла. Па абодва бакі канструкцый "вагоны" ёсць падсветка. Пандусы дазваляюць калясачнікам наведаць тэрыторыю. Трава на бетоне -- гэта сляды працы каманды газонакасцоў, якія наводзілі парадак у мемарыяле. Дарэчы, там яшчэ ёсць відэаназіранне.

У цэнтры мемарыяла -- каменны помнік, які на беларускай, рускай і англійскай мовах тлумачыць трагэдыю 150 тыс. чалавек, знішчаных нацыстамі ў Благаўшчыне.

На дрэвах па абодва бакі ад мемарыяльнага каменя развешаны аркушы паперы з іменамі і звесткамі пра знішчаных тут яўрэяў. Ёсць нават фатаграфіі, але такі народны мемарыял, як у Курапатах, ахоплівае менш сотні з 150 000 зламаных лёсаў :(

Справа ад гэтых слупоў знаходзяцца траншэі, у якіх былі знойдзены астанкі 150 тыс вязняў Трасцянца.

Брама смерці

Каля скрыжавання вуліц Сяліцкага і Шабаны ёсць 3-я частка Трасцянецкага мемарыяла: Брама смерці. Да яе з боку могілак "Малы Трасцянец" вядзе пешаходная дарога з афіцыйнай назвай "алея смерці".

Комплекс пачынаецца з вагончыкаў, падобных тым, у якіх перавозілі вязняў у лагер смерці.

Від на Браму там, дзе алея смерці пераходзіць у дарогу памяці.

Па абодва бакі дарогі памяці стаяць мемарыяльныя каменні са статыстыкай па нацысцкім лагерам Беларусі і іх ахвярам у кожным рэгіёне: 6 абласцях і сталіцы.

Брама смерці.

І дадаткова:

Схема усяго комплекса "Трасцянец" на білбордзе каля выезду з Мінска.

"Лясныя" могілкі

Гэта самыя маладыя могілкі беларускай сталіцы: працуюць з 1 сакавіка 2021 г. Дарога да іх ад Смілавіцкага тракту ці Партызанскага праспекта ідзе грунтовая і на картах пазначана як мяжа Мінска і Мінскага раёна. (Нагадаю, што далей па трассе, у Благаўшчыне адзін з будынкаў адносіцца да Партызанскага пр.). Туды некалькі разоў на дзень з Аўтазаводскай ходзіць аўтобус 178э, а вось на машыне з Мінска так проста з трасы на грунтоўку не згарнеш: трэба рабіць разварот далей у раёне Прылесся, не даязжаючы да МКАД-2.

Від на новыя могілкі з грунтовай дарогі.

Расклад працы "Лясных"

Від на калумбарыі і пахаванні праз уваходную браму. Тут з сакавіка ўжо каля сотні магіл бачна.

Від на адміністратыўныя будынкі і частку могілак, якія рыхтуюць да эксплуатацыі.

Пакуль я яшчэ здымаў міма мяне з могілак праехаў катафалк. Цікава, што калі я ішоў па грунтоўцы туды, катафалкаў не было, ездзілі толькі легкавыя аўто, а калі ішоў назад па дарозе (прыкладна 20 хвілін) праехалі 2 такіх катафалкі і 1 спецаўтобус назад і 2 катафалкі туды. Прычым толькі адна машына з іх, здаецца, была з мінскім нумарам, астатнія з іншых рэгіёнаў Сінявокай. Нічога не сцявярджаю, бо рост смяротнасці ёсць, а колькасць катафалкаў на адрэзку дарогі ў пэўны час сутак мала аб чым кажа.

Каля "Лясных" могілак пабудавана добрая сучасная паркоўка. Гэта робіць гонар гарадскім уладам :)

Побач з могілкамі пабытоўкі рабочых, якія будуюць 2-ю чаргу гэтага некропаля. На адной з іх ёсць схема праездаў па могілках "Лясныя".

Малы Трасцянец

Пра гэтыя могілкі, якія знаходзяцца паміж алеяй смерці і Ельніцкай вуліцай  ёсць 2 памылковыя ўяўленні. Першае пра сувязь з канцлагерам "Малы Трасцянец. Насамрэч, гэта проста вясковыя могілкі, якія "праглынула" беларуская сталіца. Там ёсць магілы людзей, якія памерлі падчас нямецкай акупацыі і неўзабаве пасля вайны. Але немцы знішчалі вязняў канцлагера з масавым пахаваннем у безыменных адмысловых рвах, а не выдавалі целы сваякам для пахавання ў індывідуальных магілах.

Другая памылка: пра царкву на могілках. Як бачым на здымку, Нікольская царква знаходзіцца побач з могілкамі, аддзелена ад некропаля плотам і не мае прамога выхаду на "Малы Трасцянец".

Галоўны ўваход з боку вул. Сяліцкага і алеі смерці.

Уваход з боку Ельніцкай вуліцы

У ніжняй частцы могілак знаходзяцца пахаванні позняга савецкага часу (70-80-я) і постсавецкія (1990-2010-я). У гэтай частцы ў нейкай ступені распаўсюджаны прозвішчы Захарэвіч і Дамашэвіч.

Участак сям'і Правада на 5 месцаў. Рэдка такія доўгія сустракаў пад адной агароджай.

Магіла супругаў Лемеш з амаль зніклым надпісам. Каб яго прачытаць прыйшлося змяніць налады здымка.

Помнікі з каляровымі фотаздымкамі і пераход на верхнюю (старую) частку могілак. Дарэчы добрых дарожак на гэтых могілках няма. Паміж радамі магіл нярэдка не прайсці, бо агароджа не дае такой магчымасці. Часам я магу пералазіць агароджу, але ў гэты раз на могілках былі наведавальнікі і наглядчыкі, таму я імкнуўся не прыцягваць да сябе непатрэбнай ўвагі. 

Магіла 2021 года. Знайшоў яшчэ 2 за 2020 г. Увогуле на такіх могілках, дзе можна толькі падхаваць урну з прахам да сваякоў, звычайна бываюць 1-2 пахаванні за год, таму кавід нічога не змяніў у гэтым плане.

Хлопчык Дзіма Коўзан пражыў крыху больш за 6 месяцаў 1978 года...

На верхняй частцы знайшоў драўляны помнік на магіле Хмыза. Такія нідзе не бачыў.

Побач помнік магілы першай паловы ХХ ст амаль сышоў у грунт.

Гэты крыж відавочна паставілі на месцы старой магілы адносна нядаўна.

Магіла 1925 года Міхаіла Корзуна. Помнік апрацаваны рэстаўратарамі.

А вось Антаніна Корзун памерла 5 ліпеня 1941 г. Ці звязана яе смерць з вайной, засталося загадкай.

Яшчэ адзін помнік сыходзіць у зямлю.

Ганна Ляшкевіч. Магіла 1920 г. Самыя распаўсюджаныя прозвішчы верхняй часткі могілак: Корзун і Ляшкевіч.

Магіла Станіслава Дамашевіча з эпітафіяй дарэвалюцыйным рускім правапісам. Дакладны час пахавання невядомы.

Гэты помнік на магіле 1917 г. Івана Корзуна замшэў увесь. Я счысціў мох і здолеў прачытаць надпіс. На суседнім помніку, таксама замшэлым, надпіс ужо не чытаўся.

Магіла Пятра Яскевіча. 1920 г.

Магіла 1959 г. Помнік, відавочна ХХІ ст. на месцы старога.

Мікалай Ракуць паітануў ва ўзросце 14 год ў 1935 г.

А Іван Дамашэвіч памёр 17 красавіка 1945 г. маладым. Вайна згубіла?

Вялікае гора на жалезным крыжы: Цвілік Вовачка 1941-44. Зноў вайна згубіла?

На старых могілках рэдка сустракаюцца эпітафіі на беларускай мове. На Малым Трасцянцы ёсць як мінімум адна такая: "Новік Вольга Паўлаўна 1914-2000. Памяць сясцёр і сям'і пляменніка".

Нягледзячы на тое, што могілкі не вельмі дагледжаныя, хоць іх і прыбіралі супрацоўнікі КБА на маіх вачах, бітыя старыя помнікі складаюць асобна па-за межамі некропаля.

Могілкі вёсак Шабаны і Новы двор

Калі могілкі, пра якія я пісаў вышэй адносяцца да Мінска, нават калі тэхнічна знаходзяцца за межамі горада, то гэтыя могілкі пакуль не з'яляюцца тэрыторыяй сталіцы РБ, хоць і знаходзяцца толькі ў некалькіх кіламетрах ад горада. Вёска Шабаны больш не існуе, а Новы двор стаіць побач з некропалем. Калі-небудзь усё гэта можа стаць часткай Мінска, таму я вырашыў схадзіць і сюды на поўдзень ад прамзоны Шабаноў.

Від на могілкі з грунтовай дарогі

Савецкія і пост-савецкія пахаванні ў ніжняй частцы могілак

Помнікі братоў Стрэчань і супругаў Акуліч відавочна пастаўлены ў 2010-х, хоць самі пахаванні адносяцца да пачатку нашага стагоддзя, акрамя крайняга справа.

 

Магіла жанчыны, якая памерла 15.08.2021. Можа быць яе пахавалі ў той жа дзень, што я прыйшоў.

На заднім фоне гэтага пахавання магіла Анатоля Прэсмыцкі, які відавочна меў польскія карані, бо яго прозвішча было ніпісана па-руску без літары "й".

3 магілы сям'і Герасімовіч, верагодна, бацька, сын і маці. Ці не сваякі яны краяўзнаўцы Шабаноў Казіміра Герасімовіча?

Яшчэ адна старая магіла (1931 г.) з прозвічшам Герасімовіч. Ззаду магіла Сяргея Белякова, які трагічна загінуў летам 1962 г.

Помнік 1-й паловы ХХ ст. зыходзіць у зямлю. Гэта ўжо верхняя частка могілак: звычайна ўзгорак -- месца старых пахаванняў.

Магіла 1956 г., але эпітафія аформлена ў дарэвалюцыйным стылі, хоць і сучасным рускім правапісам.

Від на забудову вёскі Новы двор, якая знаходзіцца вельмі блізка да некропаля. На пярэднім фоне -- магіла з агароджай у савецкім вайсковым стылі.

Хлопчык Віктар Цясленка трагічна загінуў ў 1972 г. Яму было толькі 6 год...

А Міхаілу Марозаву было толькі 28, калі ён трагічна загінуў у 1970 г. На гэтых могілках, здаецца, крыху больш за іншыя вясковыя некропалі тых, хто памёр маладым і трагічна.

Эпітафія Цімафея Сухочава гэта цэлае апавяданне жыцця: "Сухочаў Цімафей Паўлавіч. Нарадзіўся 4 мая 1919 г. на Алтаі. З 1941 па 1945 знаходзіўся на фронце. Памёр 11 мая 1948 года ў вёсцы Шабаны.

Вера Шчэрбач памерла ў 1928 г. ва ўзросце 21 год. Чаму? Засталося загадкай...

Павалены помнік. Надпіс не чытаецца, але від як у помніка дарэвалюцыйнага часу ці 1-й паловы ХХ ст.

Яшчэ адзін так помнік

На фоне магілы 1991 г. -- пахаванне 2020 г. Я тут знайшоў здаецца 2 магілы 2020 г.

Васіль Бортнік. 1925 г.

Максім Сенкевіч памёр 2.10.1918 г. ва ўзросце 23 г. Ці была яго смерць выклікана іспанскім грыпам ці ваенным ліхалеццем або галечай? Пытанне адкрытае для тых, хто ведае больш...

У мяне было мала часу на гэты некропаль, але ён быў больш чым я яго сабе ўяўляў. Магу дадаць, што самае распаўсюджанае прозвішча на гэтых могілках: Шабан, і гэта не здзіўляе. Яшчэ некаторыя дэталі пра знакамітыя магілы і рэшткі Міхайлаўскай царквы апісаў іншы гісторык-некрапаліст.

***

На зваротным шляху выпадкова пайшоў іншай дарогай, якая вяла ў зніклую вёску Шабаны. Там яшчэ быў як мінімум адзін жылы двор, дзе мне напоўнілі біклагу калодзежнай вадой, былі садовыя, але ўжо дзікія яблыні сярод руін: пару штук з'еў :)

Далей дарога прывяла мяне ў гэты тупік:

Але разгарнуўшыся назад, я знайшоў у зніклай вёсцы 3-капечную манету 1972 г. для сваіх сыноў і прадраўшыся скрозь дробны лесок на сваю асноўную дарогу паспеў вярнуцца ў горад на бліжэйшы аўтобусны прыпынак амаль як раз да аўтобуса, што ходзіць толькі раз у поўгадзіны. На гэтым мой паход скончыўся :)

Усе здымкі зброблены А. Берастоўскім 18.08.2021 г.

П.С. Гісторык-краязнаўца Казімір Герасімовіч абверг маю гіпотэзу, што яго сваякі пахаваны на могілках вёскі Шабаны, бо ён родам з-пад Ракава. Таксама ён даслаў артыкул па гісторыі Шабаноў, падрыхтаваны на даследаваннях вучняў СШ 142 пад яго навуковым кіраўніцтвам:

Калі немагчыма прачытаць так як ёсць, можна клікнуць на фота і павялічыць яго.