Научный доклад о раздаточном материале на уроках

А. В. Берестовский
ИПД, Беларусь
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ  РАЗЛИЧНЫХ  ВИДОВ  РАЗДАТОЧНОГО МАТЕРИАЛА  В  ПРЕПОДАВАНИИ  ИНОСТРАННОГО  ЯЗЫКА
Abstract. This article tackles the issue of different means of using handouts at English classes. The way bilingual and polyligual journals and magazines can make a good source of  handouts is shown.  Also books in original and translation can be used for creation of such  handouts, provided the  translation is done professionally. Since books and some magazines  can be  published imultaneously on cassettes or CDs for visually challenged and as texts, they can provide another source of handouts for listening practice and interpretation. This article also shows how to make  handouts using nformation taken from web-sites having  bilingual or polylingual pages. The  article is the result of ?ve years of study of the  issue of using handouts at English classes.

Изучение иностранного языка – процесс трудоемкий и не всегда интересный сам по себе. Кроме того, развитие общества стимулирует развитие языка, что порождает необходимость изучения в учебном процессе новых понятий и явлений. Можно уверенно констатировать, что на современном этапе все возрастает активность самих обучающихся в овладении лингвистическими знаниями, умениями и навыками и самоконтроле качества приобретенных знаний.
С 2006 г., мы уделяем особое внимание в своей практике преподавания иностранного языка в средней и высшей школе, использованию различных видов раздаточного материала с заданиями в сочетании с материалом, содержащим готовые решения этих заданий (т. н.
«ключами»). На тему использования раздаточного материала в преподавании иностранного языка написано много отечественных и зарубежных трудов [3; 4]. Мы тоже опубликовали об этом ряд научных докладов [1; 2]. В данной статье рассматривается, как практические наблюдения подтверждают ряд общеизвестных теоретических выводов и какие дополнительные проблемы при этом приходится решать.
Один из приемов работы с раздаточным материалом заключается в следующем: преподаватель раздает студентам экземпляры короткой заметки на изучаемом иностранном языке из периодического издания, выходящего одновременно на родном языке обучаемых и иностранном языках, для выполнения письменного перевода за определенный промежуток времени. По окончании работы он раздает им экземпляры этой же заметки, но уже на родном языке. Студенты самостоятельно проверяют свои результаты и, таким образом, могут сами отметить свои достижения и исправить недостатки, а преподаватель комментирует аспекты текста, наиболее трудные для перевода в данной группе обучаемых. Количество информации и ее содержание можно варьировать в зависимости от уровня знаний учащихся, а также от целей конкретного занятия и всего учебного  процесса.
Подобным образом можно работать и с переводной литературой. При наличии любой книги в оригинале и профессионально выполненном переводе можно составить раздаточный материал  для  тренировки  навыков  перевода.  В  нашем  случае  это  перевод  отрывков  из произведений А. П. Чехова при последующем сравнении студенческих работ с переводом,
выполненным на английский язык Юджином Бристоу. И снова количество информации варьируется в зависимости от ряда вышеупомянутых факторов.
Для  совершенствования  навыков  аудирования  уже  давно  используют  тексты  песен  с пропущенными словами или измененным содержанием, с последующей проверкой с помощью
текстов с «ключами». Мы активно используем этот метод в своей работе. Но еще мы используем для  этой  цели  периодические  издания  на  иностранных  языках  (журналы), которые  также издаются на аудионосителях для людей с ослабленным зрением. Преподаватель раздает текст статьи из журнала с пропусками слов или выражений. Обучающиеся будут заполнять пробелы в тексте, слушая этот же текст на кассете или диске, а затем проверять свои результаты по тексту без этих пропусков. Это позволяет студентам самим определять качество своей работы.  Подобным образом можно использовать аудиокниги (например, в Интернете много сайтов предлагающих работы Э. Хемингуэя в формате  аудиокниг). Для работы нужно иметь как текстовый вариант информации, так и ее аудиоформат. Но важно помнить, что иногда аудиозапись журнальной статьи может содержать некоторые изменения того, что написано в текстовом варианте, как то: перестановку слов в предложении или замену одних слов другими. Поэтому  преподаватель должен прослушать сам то, что собирается дать обучаемым на занятии.
Многие сайты различной тематики содержат одну и ту же информацию на двух и более языках. Копирование и редактирование этой информации в текстовых редакторах позволяет создавать раздаточный материал для совершенствования навыков перевода, подобный взятому из многоязычной периодики или переводной  литературы. Методы работы с таким материалом такие же, как и с раздаточным материалом на основе журналов и книг. Однако следует помнить, что не на всех многоязычных сайтах содержится одинаковая  информация на всех языках: подчас она бывает совершенно разной или (что еще хуже для изготовления раздаточного материала) несколько видоизмененной. Поэтому следует внимательно проверять данные, взятые с многоязычных сайтов, перед использованием в учебной работе. Объем и содержание  информации должны определяться уровнем знаний обучаемых и целями, поставленными на занятиях.
Безусловно, так экономится время занятия и силы преподавателя, лучше усваивается дополнительная  лексика,  совершенствуются  навыки  письменного  перевода  и/или аудирования, а также способность студентов объективно оценивать качество выполненного
ими задания.  К преимуществам этого вида работы следует добавить эффект новизны, если
не использовать один и тот же вариант этого приема постоянно. Также обучаемым нравится
делать пометки в готовом тексте больше, чем выполнять традиционные упражнения на перевод или слушать «традиционные» тексты на аудиозаписи. Мы убедились в этом, работая
со студентами различных специальностей ФМО БГУ, БНТУ и ИПД, а также учащимися
гимназии № 25 г. Минска с лингвистическим уклоном.
Тем не менее создание и размножение «одноразового» раздаточного материала (например, задания  по  заполнению  пробелов  или  исправлению  ошибок  в  тексте)  обходится преподавателю  недешево.  Даже  если  у  преподавателя  есть  неограниченный  доступ  к копировальной и множительной технике, создание раздаточного материала требует немалых
средств. К тому же для многих сотрудников  средней и высшей школы просто не по карману выписывать международные многоязычные периодические издания сразу на нескольких языках  и  заказывать  их  в  аудиоформате.  Многие  преподаватели  также  испытывают трудности при работе с компьютером, оргтехникой и ресурсами удаленного доступа, а без этого трудно создавать раздаточный материал. Следует принимать во внимание уровень сложности содержания используемого раздаточного материала и соизмерять его с уровнем
знаний группы обучаемых, поскольку, когда уровень сложности материала не соответствует
уровню знаний учащихся, эффективность использования этих средств обучения снижается
по причине потери интереса со стороны учащихся к выполнению учебного задания. И наконец, перед созданием и размножением раздаточного материала преподавателю следует
убедиться, что подобное использование той или иной информации не противоречит отечественному и международному законодательству в вопросах авторских прав и ограничениям, наложенным на использование  информации самими авторами.
Все вышеупомянутые предостережения не снижают позитивной роли работы с раздаточным  материалом,  и  мы  неоднократно  убеждались  в  практической  ценности  этого аспекта учебной работы.

ЛИТЕРАТУРА

1. Берестовский, А. В. Использование раздаточного материала в контролируемой самостоятельной работе при обучении иностранным языкам / А. В. Берестовский // Материалы V МНК «Беларусь в современном мире». Минск, 3 нояб. 2006 г. – Минск, 2007. – С. 297.
2. Берестовский, А. В. Международные периодические издания в качестве раздаточного мате-
риала для самостоятельной работы / А. В. Берестовский, М. В. Берестовская // Предпринимательство в Беларуси: опыт становления и перспективы развития. Материалы VI МНПК. Минск, 15 апреля 2009 г.: в 2 ч. – Минск: БГПУ, 2009. – Ч. 2. – С.14–15.
3. Вербовская, М. Е. Английский для малышей 4–6 лет. Раздаточные материалы / И. А. Шишкова, М. Е. Вербовская. – М.: Росмэн-Пресс, 2007.
4. Журина, Т. Ю. Раздаточные материалы по английскому языку. 8–9 классы / Т. Ю. Журина. –
М.: Дрофа, 2008.

Опубликовано в сборнике научных докладов:
Берестовский А. В. Использование различных видов раздаточного материала в преподавании иностранного языка //Пути повышения качества профессиональной подготовки студентов: материалы  МНПК. Минск 22-23 апреля 2010г. /ред.кол.: отв.ред. О.Л. Жук [и др.] Мн.: БГУ 2010, с. 396-398

"Ляпавы" пераклад на англійскую

Пераклад на англійскую з рускай, беларускай ці ўкраінскай справа для ўсходніх славян цяжкая, бо прыходзіцца перакладаць з роднай мовы на чужую. Пра асаблівасці перакладу  на англійскую напісана дастаткова. Я прывяду толькі некалькі "ляпаў", якія я альбо ўласна бачыў, альбо ведаў, што яны распаўсюджаны.

Аўтарскі здымак у адным спартыўным цэнтру Мінска
Слова cocktail азначае напой з алкаголем альбо фруктовы салат. Таму ня дзіва калі які-небудзь амерыканец разаб'е такую машыну раніцай 5 ліпеня, пасля шумнага святкававання дня незалежнасці Беларусі (3 ліпеня) і ЗША (4 ліпеня). А "малочны кактэль" па-англійску будзе milkshake.

Здымак плошчы Перамогі ў Мінску. Крыніца сайт: belarus.by
Пераклад назвы гэтай плошчы Victory square памылковы, бо square гэта квадрат ці квадратная плошча, а плошчы Перамогі -- круглая, таму павінна называцца  Victory circus. Падцверджанне можна знайсці у наступнай кнізе: Слепович В.С. Курс перевода (английский-русский). -- Минск: "ТэтраСистемс". 2001. -- 272с., с. 121

Яшчэ адзін распаўсюджаны "ляп" фраза "навукова-практычная канферэнцыя". Кали перакласці яе "scientific-pactical conference", атрымаецца "нарада па практычнасці дакладных навук"; таму лепей перакласці яе фразай research and application conference.

Аднойчы я бачый рэкламны плакат вядомай спявачкі з надпісам на рускай "Жизнь прекрасна" і яе перакладам на англійскую Life is OK. Але ОК -- гэта "нармальна", а "цудоўна" па-англійску будзе wonderful  альбо terrific.

Пры перaкладзе падзей ці мерапрыенстваў у масштабах усёй краіны пажадана пазбягаць фраз накшалт All-Russian, All-Belarussian (сагналі ўсю Расію ці Беларусь, незалежна ад пола, ўзроста і прафессіі на канферэнцыю геолагаў) ці Repulican (у перакладзе на французскую мову гэта нармальна, а амерыканцы могуць падумаць пра партыю рэспубліканцаў). Найлепшым варыянтам  будзе слова national ( гл: Слепович, с. 120).

Калі  жадаеце сказаць англічаніну, што дрэнна сябе адчуваеце кажыце "I'm feeling bad". Фраза  "I'm feeling myself bad" будзе значыць, што вы альбо мацаеце сябе ў пошуках ключа ці запалак, ці займаецесь мастурбацыяй. Нямала маіх стдэнтаў з сярэднім узроўнем англійскай траплялі ў гэту пастку, добра, што на занятках.

І нарэшце калі ваш сын ходзіць у шосты клас, памятайце, што ў Вялікабрытаніі дзеці двойчы ходзяць у шосты клас: у пачатковай і сярэдняй школе. А калі тэмпература летам была 40 градусаў, ня забывайце дадаць па Цельсію, бо хтосьці можа падумаць што па Фарэнгейту (+4 па Цэльсію)

Гл. таксама пост: "Праблемы перакладу з беларускай уласных імёнаў"

Пры жаданні, кожны, хто чатае гэтыя радкі, можа накрэмзаць камянтар з дадаковымі прыкладамі "ляпаў" (можна на рускай ці ўкраінскай)

Уплыў Расійскай імперыі на светапогляд і мысленне жыхароў былога СССР

Першапачаткова я рыхтаваў гэты артыкул, як навукова-даследчы, але так атрымалася, што ў зборнік Белдзяржуніверсітэта ён не патрапіў. Яго з некаторымі нязначнымі змяненнямі апублікаваў сайт "Гістарычная праўда" (пад назвай "Ярмо мінулага"). У гэтым блозе я публікую пачатковы варыянт, бо ў зносках таксама былі цікавыя факты

Уплыў светапогляду жыхароў Расійскай імперыі на менталітэт насельніцтва постсавецкай прасторы.
Калі ідзе гаворка пра мысленне і светапогляд жыхароў былых савецкіх рэспублік, то звычайна ўзгадваецца адбітак савецкага мінулага і пакідаецца без увагі факт, што да ўзнікнення СССР усе гэтыя тэрыторыі, акрамя Тувы, уваходзілі ў склад Расійскай імперыі. Але многае з светапогляду, каштоўнасцяў і іншых складнікаў менталітэту савецкага чалавека каранілася ў рэчаіснасці дарэвалюцыйнай Расіі. Таму актуальнай праблемай сучаснай гістарычнай навукі з'яўляецца аб'ектыўны аналіз гэтай ментальнай «спадчыны».
Гэта, ў сваю чаргу падобна на тое як чалавек імкнецца спазнаць самога сябе, каб ведаць свае адметныя рысы характару, сваю сілу, свае слабасці; ведаць што ў яго характары надае яму перавагу над іншымі людзьмі і як можна скарыстацца гэтай перавагай найлепшым чынам; ведаць свае недахопы, каб зразумець шляхі іх перадолення. Падобным чынам буйныя камерцыйныя кампаніі ажыццяўляюць СВОТ-аналіз, каб разумець, якая рынкавая стратэгія іх можа прывесці да краху, а якая да поспеху.
Таксама аналіз станоўчых і адмоўных рыс менталітэту народаў былога СССР дапаможа ў справе развіцця міжнародных адносін на розных узроўнях. Мэта нашага даследавання – скласці такі аналітычны агляд. Рысы, якія мы будзем разглядаць, могуць быць уласцівы розным народам увогуле, і мы не падтрымліваем думку, што які-небудзь народ можа быць лепш ці горш за другі.
Разгледзім фундаментальныя асновы, на якіх, на наш погляд, стаіць менталітэт грамадзян былога СССР. Пры гэтым гаворка не ідзе пра адмаўленне ўплыву савецкага ладу на фарміравання светапогляду сучасных беларусаў, расіян, казахстанцаў і г.д. Таксама асобай справай з'яўляецца аналіз менталітэту прыбалтыйскіх народаў, на якія савецкі лад аказаў найменьшы ўплыў і якія (як таксама і Фінляндыя з Польшчай) мелі доўгую гісторыю незалежнага ад СССР развіцця пасля распаду Расійскай імперыі і да ўваходу ў сферу ўплыву Савецкага саюза. І, безумоўна, пад менталітэтам народа мы разумеем сістэму поглядаў і перакананняў, якую падзяляе большасць насельніцтва рэгіёну поўнасцю альбо часткова, але гэта не адмаўляе магчымасці распаўсюджання ідэялогій, якія поўнасцю альбо часткова супярэчаць поглядам большасці, сярод прадстаўнікоў інтэлектуальнай ці палітычнай эліт. Гаворка пойдзе пра агульныя тэндэнцыі, а не пра шматлікія выключэнні з правілаў.
«Манархічныя» погляды, павага да харызматычных лідараў.
Бадай адным з найбольш прынцыповых складнікаў постсавецкага менталітэту з'яўляецца «манархічнасць». Пад гэтым тэрмінам мы маем на ўвазе сімпатыю да ўплывовых харызматычных лідараў, ад якіх чакаецца разуменне патрэб тых, хто ідзе за імі, абарона іх інтарэсаў, і нават перакладанне на іх плечы адказнасці за усе магчымыя праблемы. Мы называем гэта «манархічнасцю» таму, што манарха, як і бацькоў, не выбіраюць а прыймаюць такім, які ён ёсць, і абсалютны манарх нясе поўную адказнасць за ўсё ў краіне. Гэта часткова тлумачыць пэўную папулярнасць палітычных лідараў, якія бяссменна кіруюць большасцю рэспублік былога СССР. Але гэта тэндэнцыя датычыцца таксама і адносін людзей да свайго начальства на рабоце, дзе шэф нясе адказнасць «за ўсё і за ўсіх». Таксама талерантныя адносіны ў сярэднястатыстычнай сям'і да мужа і бацькі, які п'е і тыраніць сям'ю, мае пэўную сувязь з «манархічнай» сутнасцю постсавецкага менталітэту. Нават калі лідар альбо кіраўнік ня мае харызмы і здольнасцяў добра арганізаваць свой калектыў, усе роўна манархічны менталітэт падказвае, што лепш такі чым ніякі, а значыць і меньш уласнай адказнасці за тое, што можа адбыцца ў такім калектыве.
Пры гэтым змену кіраўніка манархічны светапогляд малюе на манер французскай прыказкі «кароль памёр, няхай жыве кароль». Гэта добра тлумачыць той факт, што крушэнне манархіі ў Расіі, як і распад СССР не выклікалі самі па сабе ніякай грамадзянскай вайны і вострай барацьбы за аднаўленне статус-кво. Арганізацыі лаялістаў расійскай манархіі, як і КПСС налічвалі мільёны членаў, і ў абодвух выпадках такія аб'яднанні ціха зніклі, а найбольш адданыя іх члены далучыліся да новых плыняў палітычнай барацьбы.
«Манархічны» светапогляд уласцівы і многім аппазіцыянерам палітычнай улады. Прыкладамі служаць паляванне народавольцаў на імператара Аляксандра ІІ ў 1860-80 гг. і рух «Пуціна ў адстаўку» ў сучаснай Расіі. Сутнасць такой барацьбы ў перакананні, што забойства ці адстаўка кіраўніка дзяржавы пакладзе пачатак радыкальным пераменам у грамадстве і дзяржаве. Аднак вядома, што забойства Аляксандра ІІ не пабудзіла народ распачаць рэвалюцыю і не прывяло да паляпшення становішча ў Расійскай імперыі. Падобным чынам т.зв. «каляровыя рэвалюцыі» ў Украіне, Кыргызстане і Грузіі не прывялі да росту эканамічнага дабрабыту насельніцтва гэтых краін, зніжэння ўзроўня карупцыі і г.д. Дзеля аб'ектыўнасці трэба зазначыць, што падчас масавых звальненняў чыноўнікаў у гэтых дзяржавах, былі вызвалены ад сваіх пасад некаторыя карупцыянеры; таксама ў Грузіі былі арыштаваны і асуджаны на пэўны тэрмін турэмнага зняволення многія рэлігійныя экстрэмісты з прыхільнікаў Старастыльнага Сіноду мітрапаліта Кіпрыяна, якія ажыццяўлялі напады на неправаслаўнае насельніцтва краіны і пагромы офісаў міжнародных недзяржаўных арганізацый ў 1999-2003 гг. пры бяздзейнасці праваахоўных структур і ўрада Э. Шэварнадзе.
«Манархічны» светапогляд гэта дабро ці зло для народаў былога СССР? Адказ на такое пытанне залежыць ад таго каго запытаць. Калі імкнуцца быць аб'ектыўным, лепш пакінуць палітычныя спрэчкі тым, хто мае жаданне ў іх удзельнічаць, і задаць больш прагматычнае пытанне: наколькі разумна перакладаць праблемы цалкам на плечы кіраўніка? Гэта пытанне адсылае нас да праблемы ролі асобы ў гісторыі. Можна шмат разважаць пра гэта, але дастаткова параўнаць дзве непадобныя адна на адну асобы кіраўнікоў з неабмежаванай уладай – Мікалая ІІ і Сталіна. Ніхто не спрачаецца, што ў праўленне Аляскандра ІІІ, бацькі Мікалая ІІ, Расія была іншай. Зразумела што, калі б замест Сталіна на чале СССР стаяў б Троцкі ці Бухарын, многае б было зусім інакш. Але абодва лідара сутыкнуліся з выклікам для сістэмы ўлады, якую яны прадстаўлялі. Выклікам Мікалая ІІ сталі цяжкае эканамічнае становішча большай часткі насельніцтва памножанае на дыскрымінацыю нацыянальных і рэлігйных меньшасцяў і абмежаванасць грамадзянскіх правоў жыхароў Расіі. Каталізатарам праблем сталі Руска-японская вайна 1904-05 гг. і Першая сусветная вайна 1914-18 гг. Гэты выклік спарадзіў дзве рэвалюцыйныя сітуацыі: 1904-07 гг. і 1917 г. Падчас першай рэвалюцыі імператар праявіў значную палітычную непаслядоўнасць, якая асабліва выразілася ў растрэле мірнага шэсця Сходу рускіх фабрычна-завадскіх рабочых, і гэта непаслядоўнасць каштавала яму абмежаваннем улады: абсалютная манархія змянілася парламенцкай. Калі ў лютым 1917 г. пачаліся новыя хваляванні ў Петраградзе, Мікалай ІІ адмовіўся адправіць туды карныя войскі і канчаткова згубіў уладу. У сувязі з гэтым мае сэнс узгадаць характарыстыку яго асобы прыведзеную ў газеце «СБ Беларусь сёння»: «Калі разважаць аб'ектыўна нельга не прызнаць яго заслуг перад рэвалюцыяй: ён праявіў значную палітычную упартасць і зрабіў досыць неабдуманых крокаў… без актыўнага ўдзелу Мікалая II рэвалюцыя ў Расіі была б немагчымай.» [гл. 2, с. 8] (зноска 1) У чым прычына такога фіаско? Ні ў 1904-м, ні ў 1905-м, ні ў 1917-м годзе не было чалавека ў асяроддзі Мікалая II, які мог бы дапамагчы яму знайсці аптымальнае выйсце з крызісу ўлады. Пры гэтым яшчэ ў эпоху Адраджэння вядомы мыслівец Макіявелі вывеў аксіому: аб розуме ўладара можна судзіць па людзях, якіх ён трымае вакол сябе.
Выклікам Сталіна стала сама ўлада ў краіне, захопленая і ўтрыманая партыяй бальшавікоў у 1917 г. Урад бальшавікоў ня мог дапусціць дэмакратычных пераўтварэнняў, бо ўсе скончылася б ня толькі стратай улады, але і судом за разгон Устаноўчага сходу, масавыя рэпрэсіі часоў Грамадзянскай вайны і разбазараванне залатых запасаў і культурных рэліквій. (Так і адбылося неўзабаве пасля ўвядзення палітыкі Галоснасці ў СССР у 1988 г.) Сітуацыя пагаршалася барацьбой за ўладу сярод розных відных дзеячоў партыі бальшавікоў і цяжкім эканамічным становішчам у краіне. Лакмусавай паперкай для ўлады Сталіна ў СССР стала Другая сусветная вайна, якая неўзабаве перарасла для Савецкага саюза ў Вялікую айчынную. У сувязі з гэтым мы лічым вартым прывесці небясспрэчную ацэнку пісьменніка-публіцыста Віктара Суворава гатоўнасці Сталіна да Вялікай айчыннай вайны: «Ці не час задумацца над дзіўнымі абставінамі? Перад вайной Сталін знішчаў геніяльных палкаводцаў, але завяршыў вайну з несакрушымай арміяй і цэлым ансамблем ня меньш выдатных генералаў і маршалаў: Ракасоўскі, Васілеўскі, Драгунскі, Маліноўскі, Говараў, Жадаў, Конеў, Ватуцін, Чарняхоўскі, Новікаў, Кузняцоў, Малінін, Баданаў, Багданаў, Антонаў, Мерацкоў, Крэйзер, Ротмістраў, Рыбалка, Лелюшенка, Катукоў, Берзарын, Пухаў, Пуркаеў, Галаванаў. Але хіба ўсіх пералічышь!» [гл. 7, с 19]. Гісторыкі ўжо не адно дзясяцігоддзе ламаюць дзіды пры абмеркаванні пытання гатоўнасці Сталіна да вайны з Германіяй, але ў вышэй згаданых словах можна ўбачыць, што асяроддзе такога «караля» складалі высокаякасныя прафесіяналы.
Аднак сістэма масавага тэрору, якая пры Сталіне дасягнула свайго росквіту, была падобна СНІДу для СССР: такая дзяржава не магла паспяхова суіснаваць з іншымі палітычнымі сістэмамі свету, а супрацьстаянне з імі падарвала эканоміку краіны ў рэшце рэшт.
Такім чынам, мы бачым, што пры наяўнасці добра падабранай каманды памочнікаў лідар можа дасягнуць большага поспеху чым пры яе адсутнасці, але і ў такіх выпадках абраная стратэгія можа скончыцца поўным крахам. І нельга казаць, што наступствы рашэнняў Мікалая ІІ і Сталіна ня неслі ўсе народы Расіі і СССР.
«Манархічны» светапогляд падтрымлівае думку, што «каралям закон не пісаны». Паўтарымся, што такім «каралем» можа быць не толькі і не столькі кіраўнік пэўнай дзяржавы сколькі начальнік больш сціплага рангу: настаўнік у школе, дырэктар на прадпрыемстве, чыноўнік. Гэта апраўдвае шматлікія злоўжыванні і параджае пачуцце безадказнасці сярод тых, хто іх чыніць. Але практыка жыцця паказвае, што павышэнне ўзроўню прававой асветы сярод народаў былога СССР можа прынесці лепшыя вынікі, чым стыхійныя расправы з чыноўнікамі, як было за апошнія гады падчас «каляровых» рэвалюцый і іншых хваляванняў. «Манархічны» менталітэт, які ўзмацняе недавер да законаў і правасуддзя і пачуцце боязі перад помстай не апраўдвае сябе, бо пачуцце безадказнасці надзеленых уладай несумленных асоб параджае новыя ахвяры злоўжыванняў. А ў сусветнаяй гісторыі юрыспрудэнцыі вядома шмат фактаў, калі ўпартасць у барацьбе за абарону сваіх інтарэсаў у рамках законаў прыводзіла да поспеху і стварала каштоўныя прэцэдэнты.
З вышэй разгледжаных прыкладаў мы можам таксама бачыць ілюзорнасць пункту гледжання, што паспяховае развіцце краіны, города, прадпрыемства цалкам залежыць ад разумнасці і таленавітасці кіраўніка. Мы бачым, што знешнія фактары і унутранныя недахопы абранага калектывам і яго кіраўніком курсу могуць прывесці да краху нават вельмі таленавітую каманду, арганізаваную не меньш таленавітым кіраўніком. Пры гэтым пачуцце ўласнай адказнасці за свае дзеянні альбо бяздзейнасць гэта тое, чаго нярэдка не хапае людзям, якія нарадзіліся і выраслі ў СССР і продкі якіх нарадзіліся і выраслі ў складзе Расійскай імперыі. Для ілюстрацыі: калі кіраўнік любога рангу шмат гаворыць пра энэргазберажэнне, а яго падначаленныя пакідаюць уключанным святло без неабходнасці, то плаціць за гэта святло ў рэшце рэшт будуць яны самі – ці праз непасрэдны рахунак, ці ўскосна: праз рост расходаў, цэн і г.д.
Прадпрымальніцкі спрыт народаў былога СССР.
Яшчэ адна адметная рыса, якую народы былога СССР узялі ў спадчыну ад сваіх продкаў часоў Расійскай імперыі, -- гэта прадпрымальніцкі спрыт. Здаецца, што такая думка супярэчыць усяму напісанаму вышэй. Але на самой справе «манархісты» ускладаюць рашэнне глабальных праблем на «манарха», а самі вырашаюць свае ўласныя праблемы самастойна. Нярэдка і на дзяржаўных і на прыватных прадпрыемствах людзі працуюць добра толькі пад непасрэдным наглядам начальства, і гэта падцвярджае наяўнасць прадпрымальніцкага спрыту: рабочыя і служачыя эканомяць сілы для сваіх дамашніх спраў і працы на дачы і карыстаюцца рабочым часам у «нерабочых» мэтах. Гэта азначае, што жыхары былога СССР хутка бачаць выгаду для сябе. Мы звязваем гэту тэндэнцыю з Расійскай імперыяй таму, што асновы капіталістычнага і прадпрымальніцкага мыслення зарадзіліся не ў СССР 1980-х гг а яшчэ да ўзнікнення Расійскай імперыі як дзяржавы. Напрыклад, купцы Вялікага княства Маскоўскага ўзаемадзельнічалі з краінамі Еўропы і Азіі яшчэ пры Іване ІІІ. Нават прыгонныя сяляне ў Расіі ХІХ ст. падчас рабіліся міліянерамі. А згортванне новай эканамічнай палітыкі савецкай улады ў канцы 1920-х гг. не паклала канец існаванню прадпрымальніцтва ў СССР: г.зв. «фірмачы» нелегальна дзейнічалі на працягу ўсяго існавання Савецкага саюза. (Часткова гэта прычына таго што ў савецкі час пачалося аддзяленне ідэі Радзімы, якую звычайна любяць, ад ідэі дзяржавы, якую, як правіла, церпяць.)
Існуюць і пэўныя неадхопы такога прадпрымальніцага спрыту. Звычайна, жыхары былога СССР не ставяцца сур'езна да свайго бізнеса, калі такі ў іх есць, і нават пазбягаюць называць яго такім словам. Яны ў сваёй большасці не думаюць перадаваць сваю справу ў спадчыну дзецям і ўнукам па прычыне адноснай нестабільнасці эканомікі постсавецкай прасторы. Таму прадпрымальніцкі спрыт закранае пераважна атрыманне хуткай і надзейнай выгады, а інвестыцыі сродкаў часу і сіл у «доўгія» праекты амаль нікога не цікаваць. Таму многія напрамкі прадпрымальніцкай дзейнасці застаюцца нераспрацаванымі, напрыклад, нішавы рынак (тавары і паслугі для абмежаванага кола спажыўцоў). Таксама спецыялісты камерцыйных структур адзначаюць, што многія індывідуальныя прадпрымальнікі сучаснай Беларусі і выпускнікі эканамічных вну фінансава і эканамічна няадукаваныя. Гэта ў пэўнай ступені адносіцца і да іншых краін былога СССР. Ня сакрэт, што мара стаць міліянерам на постсавецкай прасторы мае асацыяцыю з тратай грошаў, а не з цяжкай працай па іх здабыванню.
Такім чынам, каб прадпрымальніцкі спрыт садзейнічаў эканамічнаму развіццю і росту матэрыяльнага дабрабыту насельніцтва былога СССР неабходны стварэнне спрыяльных умоў для дробнага і сярэдняга бізнеса і павышэнне фінансава-эканамічнай адукацыі новых пакаленняў прадпрымальнікаў. Падобныя захады ў Злучаных Штатах (рэйганоміка) і КНР (пабудаванне грамадства народнага дабрабыту) прынеслі добрыя вынікі ў крызісны для гэтых краін час.
Уплыў Праваслаўнай царквы на менталітэт грамадзян былога СССР.
У Расійскай імперыі Руская Праваслаўная царква была часткай дзяржаўнага апарату. Праваслаўнага веравызнання трымалась большая частка насельніцтва Імперыі. Толькі праваслаўныя святары мелі права схіляць у сваю веру прадстаўнікоў іншых рэлігій, напрыклад буддыстаў і мусульман, на тэрыторыі Расіі. Цікавы факт прыводзіць у сваім інтэрв'ю газаеце «Аргументы і факты ў Беларусі» пратаіерэй, дацэнт Мінскай духоўнай акадэміі і семінарыі Ф. Крыванос: 44% насельніцтва СССР згодна перапісу студзеня 1937 года назваліся хрысціянамі, з іх 42% -- праваслаўнымі. [гл. 4, с. 3]. Пры гэтым атэістычнае выхаванне і масавыя рэпрэсіі не маглі не паўплываць на адказы рэспандэнтаў перапісу. Не гледзячы на тое, што культура Расіі і СССР фарміравалася пад уплывам розных рэлігій, якія існавалі на працягу доўгіх стагоддзяў, трэба прызнаць, што праваслаўны светапогляд паўплываў на мысленне нават некаторых атэістаў, пратэстантаў і мусульман.
Разгледзім асноўныя характарыстыкі праваслаўнага менталітэту. Перш за ўсе, трэба адрозніваць погляды перакананых вернікаў ад поглядаў асноўнай масы людзей, якія адносяць сябе да праваслаўных у сэнсе адзінай нацыянальна-культурнай спадчыны. У гэтай працы мы не маем мэты абразіць рэлігійныя пачуцці ні перакананых праваслаўных, ні тых, хто адносіцца да праваслаўя, як да кампанента сваей культурнай спадчыны. Але нам прыйдзецца разглядаць факты, якія могуць быць камусьці непрыемнымі, каб паказаць некаторыя складнікі праваслаўнага менталітэту.
Паколькі Руская Праваслаўная царква была часткай дзяржаўнай сістэмы кіравання, духоўныя лідары не маглі дзейнічаць насуперак дзяржаўнай палітыкі. Гэта азначала, што такія праблемы, як бюракратыя ў краіне, высокі сацыяльны кантраст, дыскрымінацыя нацыянальных і рэлігійных меньшасцяў – праблемы, якія ўласцівы і многім дзяржавам-спадкаемцам СССР, -- проста не маглі абмяркоўвацца ў царкве.
У сувязі з гэтым цікава разгледзіць з'яўленне Сходу рускіх фабрычна-завадскіх рабочых, арганізацыі, якую заснаваў і ўзначаліў святар Г.А. Гапон. Гэта была спроба заснаваць прафсаюз і таварыства ўзаемнай дапамогі пад эгідай праваслаўя і лаяльнасці да ўлады. Калі ўвосені 1904 г. пачаўся крызіс самадзяржаўнай улады, Сход паступова пачаў пераходзіць у апазіцыю, што ў рэшцэ рэшт скончылася «крывавай нядзеляй» і паклала пачатак масавым рэвалюцыйным хваляванням. У раздзеле «Праваслаўе і Гапон» нашага артыкулу «Святар Гапон і «крывавая нядзеля»» мы спрабавалі даць ацэнку ролі Рускай Праваслаўнай царквы ў рэвалюцыйных падзеях таго часу. Тады мы пісалі, што Царква «закрывала вочы на дзейнасць Гапона. Гэта было звязана з яе становішчам у Расійскай імперыі... Калі б РПЦ пазбавіла Гапона сана, як толькі ён узяўся за стварэнне сваёй арганізацыі рабочых, гэта выклікала б неўразуменне народа і незадаволеннасць свецкай улады. Апошняй Гапон быў патрэбны як болей надзейнная процівага рэвалюцыйным агітатарам, чым паліцэйскі палкоўнік Зубатаў. Калі разгортваліся падзеі студзеньскай стачкі і падрыхтоўкі шэсця да цара з петыцыяй, мітрапаліт хацеў выклікаць Гапона да сябе для атрымання тлумачэнняў, але той не пайшоў» [гл. 1].
У студзені 2012 г. д'якан А. Кураеў у артыкуле «Імператар Мікалай ІІ і падзеі 9 студзеня 1905 года ў Санкт-Пецярбургу» апісаў бачанне гэтых падзей з пункту гледжання Праваслаўнай царквы, а яго пасада, па яго ўласнаму прызнанню, забараняе яму выражаць пазіцыю, якая б супярэчыла афіцыйнаму погляду кіраўніцтва Царквы. Ен піша, спасылаючыся на кнігу мемуараў П. Мілюкова, што мітрапаліт Антоній забараніў Гапону ствараць якія-небудзь рабочыя арганізацыі, а той праігнараваў гэта і арганізаваў Сход пры падтрымцы ўрадавых чыноўнікаў. Менавіта гэта пратэкцыя і перашкодзіла мітрапаліту прыняць захады супраць непаслухмянага святара, лічыць А. Кураеў [гл. 5]. Тым не меньш факт негатыўнага стасунку Царквы да сацыяльна-палітычнай дзейнасці святара Гапона пры бяздзейнасці царкоўнага кіраўніцтва толькі падцвярджае вывад аб тым, што Царква, як дзяржаўны інстытут, не магла супрацьстаяць палітычным калізіям пачатку ХХ ст.
На гэты конт рэлігіязнаўца С. Іваненка пісаў, што Праваслаўная царква не здолела сфарміраваць у народаў Расіі імунітэт да ідэялогіі палітычнага экстрэмізму па прычыне абрадавер'я. Тэрмін «абрадавер'е» Іваненка пазычыў з «Гісторыі рускага народа» П. Мілюкова. Сутнасць гэтай з'явы ў тым, што большасць праваслаўнага насельніцтва Расіі пачатку ХХ ст больш увагі надавала абрадам і рытуалам Царквы чым маральным і духоўным вучэнням хрысціянства [гл. 3, с. 72-73]. Можна і паспрачацца з Іваненкай і Мілюковым, але трэба прызнаць, што і ў Расійскай імперыі, і на постсавецкай прасторы большасць тых, хто лічыць сябе праваслаўнымі не імкнуцца назіраць маральныя і духоўныя пастулаты сваей веры і не разглядаюць іншых праваслаўных як сваіх братоў, калі апошнія, напрыклад, прытрымліваюцца іншых палітычных поглядаў.
Савецкае атэістычнае выхаванне дадала да з'явы абрадавер'я погляды рэлігійнага скептыцызму і нігілізму. Сенняшні вобраз праваслаўнага гэта звычайна чалавек, які верыць у магчымасць існавання Бога і прытрымліваецца некаторых традыцый Царквы, але пры гэтым рэдка ходзіць на рэлігійныя службы і можа мець погляды, якія супярэчаць вучэнням праваслаўя і хрысціянства ўвогуле, аб чым сведчыць папулярнасць на тэрыторыі былога СССР парнаграфічных сайтаў, астралогіі і г.д.
Яшчэ адна рыса, ўласцівая многім праваслаўным гэта нецярпімасць да рэлігійнага і палітычнага іншадумства. Разгледзім гэту з'яву на некаторых прыкладах з рэлігійнага становішча ў сучаснай Расійскай федэрацыі. Хуліганскія дзеянні ў праваслаўным храме ўдзельніц групы Пусі Раёт выклікалі значны рэзананс у грамадстве Расіі. А напады радыкалаў і хуліганаў на прэтэстантаў, крышнаітаў, мусульман, юдэяў і іх культавыя пабудовы ў шэрагу краін былога СССР не толькі не выклікаюць абурэння, але і нярэдка замоўчваюцца ў СМІ. (зноска 2) Выказванні асуджэння Рускай Праваслаўнай Царквы з боку яе рэлігійных апанентаў у сучаснай Расійскай фэдэрацыі разглядаюцца як экстрэмістскія; пры гэтым ганебныя выказванні, напрыклад, прафесара А. Дворкіна, аб рэлігійных меньшасцяў Расіі застаюцца без увагі праваахоўных структур. За ўсім гэтым стаіць нецярпімасць, якую ў свядомасці праваслаўных выхоўвалі яшчэ ў Расійскай імперыі. Паколькі Руская Праваслаўная царква была дзяржаўнай структурай Расіі, на працягу гісторыі ў свядомасць народаў Імперыі праводзілася думка пра абавязковую сувязь усяго пазітыўнага, усіх дасягненняў краіны, усіх момантаў яе развіцця з праваслаўем і самадзяржаўем. (Пры савецкай уладзе аналагічную ролю адводзілі кампартыі і ўраду). І нааадварот з іншаверцамі і іншадумцамі звязвалі ўсё негатыўнае. Між тым, яшчэ з часоў Кіеўскай Русі славянскія народы жылі ва ўмовах поліканфесіяналізму. І ў гарманічнае развіцце дзяржаў, на фундаменце якіх былі пабудаваны Расійская імперыя, потым СССР, а зараз краіны-спадкаемцы Савецкага Саюзу, уносілі сваю лепту людзі розных веравызнанняў і палітычных поглядаў. (Напрыклад, асветнікі Сымон Будны і Васіль Цяпінскі на Беларусі былі пратэстантамі).
Нецярпімасць да юдэяў прывяла ў пачатку ХХ ст. да яўрэйскіх пагромаў на тэрыторыі сучасных Беларусі, Украіны, Малдовы. Гэта ў сваю чаргу падштурхоўвало асоб яўрэйскага паходжання да ўдзелу ў радыкальных палітычных арганізацыях, эміграцыі. І ў вынікуРасійская імперыя губляла тых, хто мог бы даць свае інтэлект, працавітасць і сілы на карысць усей краіны. Даволі напружанныя ўзаемаадносіны паміж хрысціянамі і мусульманамі ў сучаснай Расіі таксама часткова звязаны з дыскрымінацыяй мусульман у Расійскай імперыі: агрэсія супраць народаў Каўказа ў ХІХ ст., напаўпрымусовае распаўсюджанне праваслаўя ў Сярэдняй Азіі (пры гэтым цяжка ўявіць каб сярод славянскага насельніцтва Імперыі дазволілі свабодна распаўсюджваць ідэі іслама). (зноска 3)
Такім чынам, няма неабходнасці доўга гаворыць, што нецярпімасць – гэта недахоп. Зразумела, што павагу да людзей розных культур, рэлігій і палітычных поглядаў немагчыма насадзіць «зверху». Аднак, калі ў сродках масавай інфармацыі будуць часцей гучаць пазітыўныя ацэнкі эканамічных, культурных і духоўных ўнёскаў нацыянальных і рэлігійных меньшасцяў замест вышэй апісаных ідэялагічных стэрэятыпаў часоў Расійскай імперыі, гэта пасадзейнічае не толькі культурнаму, але нават і эканамічнаму развіццю краін былога СССР. Прыклад ЗША паказвае, што належная павага да правоў меньшасцяў ніколі не перашкаджае жыццю большасці і пры гэтым садзейнічае гарманічнаму развіццю грамадства.
Гасціннасць народаў былога СССР
Усе славянскія і неславянскія народы былога Савецкага саюза вядомы сваёй гасціннасцю. Трэба сказаць, што гэта рыса фарміравалася стагоддзямі і мае мала дачынення да агульнага лёсу гэтых народаў як часткі Расійскай імперыі і СССР. Але пры савецкай уладзе гасціннасць не заўсёды была пажадана па прычыне класавай барацьбы і масавых рэпрэсій. На працягу ўсёй гісторыі існавання Савецкага саюза той, хто праяўлял гасціннасць да «ворага народу», членаў яго сям'і і сваякоў ці проста да асоб, якія знаходзіліся ў няміласці савецкай дзяржавы па прычыне іх нацыянальнага ці класавага паходжання, рэлігійных перакананняў, маглі падвяргацца розным відам дыскрымінацыі. Таму Расійская імперыя, якая была не таталітарнай а аўтарытарнай дзяржавай, мае больш дачынення да захавання традыцый нацыянальнай гасціннасці чым СССР.
Безумоўна, гасціннасць народаў былога СССР можа добра пасадзейнічаць у пераадоленні негатыўных стэрэятыпаў адносна народаў былога СССР, якія распаўсюджаны ў розных краінах свету. Таксама гэта рыса актыўна выкарыстоўваецца ў развіцці міжнароднага турызму і іншых відаў бізнеса.
Гэтай пазітыўнай характарыстыкай мы жадаем завяршыць наш аналітычны агляд. Як казаў Спіноза трэба «не плакаць, не смяяцца, а разумець», і мы спадзяемся, што такое даследванне дапаможа тым, хто з інтэлектуальнай сумленнасцю гатовы аптымальна выкарыстоўваць станоўчыя характарыстыкі менталітэту народаў былога СССР у справе паляпшэння міжнародных адносін рознага ўзроню. Таксама мы лічым, што апісаныя намі вышэй недахопы – гэта магчымасць разумець і выпраўляць становішча для дасягнення новых узроўняў сацыяльна-эканамічнага і культурнага развіцця.
Зноскі
1. Няма адзінай думкі даследчыкаў ці лічыць 1905 г. пачаткам першай русскай рэвалюцыі, бо з восені 1904 г. пачалася актыўная «банкетная кампанія», калі ва ўмовах адсутнасці свабоды правядзеня мірных палітычных акцый пратэсту прыхільнікі абмежавання абсалютнай манархіі ў Расіі збіраліся на банкеты, дзе рабілі прамовы ў форме тостаў. У гэты жа час ішла кампанія падачы прашэнняў (петыцый) цару з патрабаванем сацыяльна-палітычных і эканамічных рэформ ад розных катэгорый насельніцтва і розных палітычных груп.
2. Прыклады нядаўніх хуліганскіх нападаў на культавыя пабудовы рэлігійных меньшасцяў у Расіі апісаны ў навуковым даследванні інфармацыйнага цэнтру «Сава» [гл 6]
3. У 1905 годзе актывісты з ліку казахскай інтэлігенцыі пісалі петыцыі Мікалаю ІІ і яго ўраду, у адной з якіх прасілі забараніць праваслаўным місіянерам наведываць казахскія аўлы і выкладаць хрысціянства ў школах, а таксама дазволіць мусульманам ажыццяўляць хадж у Мекку [гл. 8, с. 118].

Крыніцы і літаратура
1. Берестовский, А. Священник Гапон и «кровавое воскресенье» / А. Берестовский // [Электронный ресурс] / Исторический сайт Historiapure -- Режим доступа: http://historiapure.narod2.ru/artikuli/svyaschennik_gapon_i_krovavoe_voskresene Дата доступа: 07.10.2012.
2. Зимовский А. Николай II и II съезд РСДРП// СБ Беларусь сегодня. – 2008 – 26 июля – С.8.
3. Иваненко, С. И. О людях, никогда не расстающихся с Библией / С. И. Иваненко. Москва: Арт-Бизнес-Центр. – 1999. – 271с.
4. Крючкова, А. Сопротивление сознания. Как не впитывать ложные идеи. /А. Крючкова // Агрументы и факты в Белоруссии/ – 2012 3 октября – C. 3.
5. Кураев, А. Император Николай ІІ и события 9 января 1905 года в Санкт-Петербурге / А. Кураев // [Электронный ресурс] / Блог А. Кураева на сайте Livejournal -- Режим доступа: http://diak-kuraev.livejournal.com/265987.html Дата доступа 07.10.2012.
6. Сибирева, О. Проблемы реализации свободы совести в России в 2011 году / О. Сибирева // [Электронный ресурс] / Информационный портал «Сова» – Режим доступа http://www.sova-center.ru/religion/publications/2012/03/d23788/ Дата доступа 05.10.2012.
7. Суворов, В. Очищение: Зачем Сталин обезглавил свою армию? / В. Суворов. − Москва: АСТ : АСТ МОСКВА, 2006. – 346 с.
8. Қабылдинов, З. Движение Алаш и насущные проблемы казахского общества в начале ХХ века / З. Қабылдинов // Әлем қазақтырының рухани сұхбаты: тіл, мәдениет және Алаш мұраты. Ҳалықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. Алматы. – 2008. − С. 116−120.

Два мира, две науки

"Я бы этих гомеопатов стреляла!"
(Высказывание врача традиционной медицины)
"- Я антифашист. А ты?
- А я фашист. Где ты?"
(Настенная переписка радикальной молодежи)

В городе Минске, где я живу стены зданий нередко украшает переписка фанатов двух футбольных клубов -- "МТЗ РИПО" и "Динамо-Минск". Нередко перепиской взаимоотношения этих фанатов не ограничиваются, и в ход идут кулаки. В отдельных случаях происходят убийства.
Эти отношения напоминают мне борьбу двух направлений в науке. Во всем мире действует система, которую можно условно назвать традиционной наукой, которая делится на броуновское движение многочисленных школ и направлений (я имею в виду не химию, биологию и т.п., а направления внутри этих наук вроде: фрейдизм, когнитивная психология и гуманистическая психология в психологии как таковой). А есть и то, что при желании можно назвать научной альтернативой. В нее входят школы, учения и подходы, преимущественно отброшенные традиционной наукой.
Так получилось, что я стою двумя ногами в этих двух разных лодках. Поэтому хотелось бы поучаствовать в развенчании некоторых стереотипов относительно традиционной и альтернативной науки.
Традиционная наука: гарантия качества?
Любое здравое научное познание строится на эксперименте, наблюдении, анализе определенных данных. Но проблемы начинаются в вопросе объяснения результатов таких экспериментов, наблюдений и т.п.
Ученый как и любой другой человек может: а) ошибиться, б) соврать. Поскольку традиционную науку слишком часто представляют как эталон правильного объяснения явлений природы, общественных процессов придется кого-то разочаровать.
1. Есть научная деятельность преподавателя вуза. По сути она не всегда строго научная. Практически каждый преподаватель должен представлять научные доклады на внутриуниверситетских и межуниверситетских конференциях. И в таких условиях нетрудно писать о том, что научные эксперименты Иванова В.П. доказали, что Волга впадает в Каспийское, а не Черное море, что исследования проф. В. Пупкина подтвердили, что дважды два равняется четыре. Особенно это касается моей сферы: история и филология. Дело в том, что в гуманитарных науках поле для трактования фактов шире, чем в точных. И попробуй докажи, что кто-то неправ.
Также активно используется плагиат и лжесоавторство (например, взять в соавторы доклада друга или начальника, который этот доклад не только не писал, но и не читал).
2. Есть профессиональная наука, которая включает в себя написание квалификационных работ (например, кандидатские диссертации) учебных пособий, публикаций фундаментальных исследований. Но и здесь есть подводные камни. Современная диссертация представляет собой работу специфического научного стиля. При желании можно выдать инженерную работу (изобрели гайку, от которой лучше работает существующий станок) за научную (изобретение станка с совершенно новым принципом работы) при условии, что она написана на жаргоне диссертации. При желании можно "завалить" защиту диссертации, если она или ее автор чем-то не вписываются в понятия аттестационной комиссии или начальства повыше о мировой гармонии. При этом, могут пропасть результаты кропотливого исследования.
Диссертации пишут на заказ, также как курсовые и дипломные работы. Иногда таких "литературных негров" задействуют, когда есть необходимость продвинуть на определенную должность, которую может занимать только кандидат или доктор наук какого-то конкретного человека. Что касается стиля диссертации, мне известен случай, когда историк при советской власти долго не мог защититься и был вынужден неоднократно переписывать работу в отсутствии компьютеров, по причине того, что в диссертации было обязательно сослаться на любое высказывание действующего генерального секретаря ЦК КПСС, а ту пору (начало 1980-х гг.) они мерли как мухи. И таких правил, не имеющих ничего общего с научным познанием мира и препятствующих письменному изложению такого познания и сейчас предостаточно.
3. Политика и экономика могут влиять на выводы ученых. Первое заставляет ученого заниматься самоцензурой ради сохранения благоприятных отношений с власть имущими, второе заставляет ученого лгать ради денег. Это правило действует и  в относительно демократических государствах. Только там ученые зависят в большей степени от определенных  организаций, чем от государства в целом.  И делают нужные кому-то заключения.
4. Наконец, традиционная наука опутана суеверным почитанием авторитетов. В каждой научной школе, как и любом монастыре, есть свои уставы, которые нельзя нарушать, если хочешь сохранить отношения с коллегами. Именно это и напоминает мне отношения околофутбольных хулиганов: дома парень может фанатеть перед телевизором за "БАТЭ", но если он окажется с шарфиком "Спартака" в секторе фанатов "Динамо", то он -- последний герой... Я писал об этом недостатке традиционной науке в двух постах о древнем обществе (ссылка 1 и ссылка 2).
Поэтому как говорится, "зачем же мнения чужие только святы"? Нельзя рассматривать любой научный труд и личность ученого как что-то непогрешимое.
Альтернативная наука тоже не "вещь в себе".
Если традиционная наука консервативна и впускает к себе только тех, кто соблюдает ее традиции или в отдельных случаях платит деньги, то научная альтернатива революционна и хаотична. Это порождает свои проблемы.
1. Создание имитации научного авторитета. Например, организация академии изучения астральных миров с выдачей дипломов и научных званий (профессор Академии кислых щей Иванов, который будет раздавать визитки "профессор Иванов", в лучшем случае "проф. АКЩ Иванов") Как и в случае с купленной или натянутой за уши диссертацией, такие профессора обесценивают науку как таковую.
2. Отсутствие четких критериев научности. Когда издание утверждает, что опубликует любое присланное научное исследование, можно смело говорить, что его научность, точнее ненаучность равна по значимости сборникам научных докладов вузовских преподавателей.
В этом отношении Википедия может служить примером уравновешенности в изложении качественной научной информации: есть внутренняя цензура публикуемого материала, который может вносить любой желающий, есть определенные критерии, которым материал и стиль изложения должны соответствовать.  И наконец, есть готовность признать свою погрешимость: Википедия не гарантирует в отличии от некоторых рецензируемых научных изданий достоверность опубликованного.
Фанаты разные, а футбол один.
Существование двух направлений в науке создает важную для научного познания мира конкуренцию. Благодаря существованию альтернативных направлений научного познания (например, нетрадиционных видов медицины) и альтернативных научных изданий (например сайт www.istpravda.ru) традиционная наука вынуждена искать новые методы и подходы и отказываться от стереотипов. В свою очередь, традиционная наука служит для альтернативной своего рода образцом в вопросе дисциплины. Следует признать, что многие ученые работают на два лагеря, и, когда что-то невозможно изложить в академическом издании, они без проблем пользуются изданиями научной альтернативы.
Однажды я писал о методах, которыми пользуются в научных кругах, чтобы выдать черное за белое (пост о познании исторической правды). Но самый распространенный метод введения в заблуждения -- это выдать теорию за факт и еще пр и этом сослаться на свой или чей-то авторитет. Так "раскрутили" теорию эволюции Дарвина и не только... Поэтому нельзя верить на слово ученым. Здравый смысл и вдумчивое исследование могут помочь любому школьнику "положить на лопатки" лженаучную идею или, во всяком случае не стать жертвой научного МММ.

Март 2013 г.

***
Недавно я случайно попал на информацию, которая подтверждает мои выводы, что кандидатские и докторские диссертации порой лихо списывают не хуже курсовых и дипломных работ:
"Российская государственная библиотека обнаружила в десятой части диссертаций по истории, защищенных в России с 2000 года, плагиат.
Об этом сообщает tvrain.ru со ссылкой на РИА «Новости». По словам директора РГБ Александра Вислого,  порядка 1,5 тысяч работ на 70% состояли из чужих текстов.

Это означает, что около 1,5 тысячи диссертаций только по истории нуждаются в дополнительной проверке, по результатам которой могут приниматься решения о лишении ученой степени. Между тем, в России на данный момент действует правило, что лишить кандидата или доктора степени можно не позднее, чем через три года после защиты.

«Наша задача была — оценить размер бедствия. Размеры бедствия огромные», — добавил он.
Всего на плагиат было проверено 14,5 тысяч кандидатских и докторских диссертаций из фондов РГБ." (источник: http://www.istpravda.ru/bel/news/5033/)
Кстати, наличие правила о лишении степени не позднее, чем через три года, говорит о том, что многие ученые мужи заинтересованы в защите плагиатчиков, иначе у такого нарушения не было бы срока давности.

Сентябрь 2013 г.

Кастусь Каліноўскі, як беларускі Чэ Гевара

"Как твои дела?

Веришь ли мечтам?

Носишь майку с Че?"

Из популярной песни

Два розных чалавека і два розных лёса... Аднак Чэ Гевара і Кастусь Каліноўскі маюць столькі агульнага. Я паспрабую з дапамогай параўнальнай табліцы паказаць вам гэта.

Кастусь Каліноўскі

Эрнэста Чэ Гевара

Кастусь Каліноўскі	Чэ Гевара
Рэвалюцыянер, удзельнік польскага паўстання 1863 г.	Рэвалюцыянер, удзельнік рэвалюцыі 1959 г. на Кубе
Фактычна ўдзельнічаў у экспарце рэвалюцыі з польскіх зямель на беларускія. Мясцовае насельніцтва ня падтрымала яго, і ён быў затрыманы рускімі карнымі войскамі, асужданы і павешаны.	Удзельнічаў у экспарце рэвалюцыі з Кубы ўкраіны Афрыкі і Балівію. Мясцовае насельніцтва ня падтрымала яго, і ён быў затрыманы карнымі войскамі і расстраляны.
Быў рамантыкам-ідэалістам; у сваім падпольным выданні, "Мужыцкая праўда" (аб гэтым выданні і іншай яго творчасці я ўжо пісаў асобны пост) шмат гаворыў аб роўнасці людзей дваранскага і сялянскага паходжання аднак нічога дакладнага ня прапанаваў. Лічыцца, што перад смерцю, калі яму чыталі прысуд і назвалі яго дваранінам, крыкнуў "У нас няма даваран, у нас усе роўныя".	Таксама быў рамантыкам-ідэалістам. Нягледзячы на сваю пасаду міністра Гевара займаўся ня кіраўніцтвам і арганізацыяй справы іншых, а ездзіў па розным аб'ектам вытворчасці і працаваў там як рабочы, што сведчыць аб адсутнасці ў яго характары арганізатарскіх здольнасцяў. Спроба падняць рэвалюцыю ў Балівіі таксама была яго ілюзіяй.
Меў пэўную харызму, некаторыя беларускія сяляне ішлі за ім, як лідарам, нягледзячы на тое, што большасць сялян падтрымлівала рускія карныя войскі і абменівала палонных польскіх паўстанцаў на хатнюю жывёлу і грошы.	Быў харызматычным лідарам.
Памёр халастым, нічога дакладна ня вядома пра яго адносіны з дзяўчынамі. У "Лісце з-пад шыбеніцы", яго апошнім публіцыстычным творы, ўзгадваецца нейкая "Марыська, чарнабровая галубка", але гэта быў адкрыты зварот да грамадства, а не пісьмо каханай дзяўчыне, і нічога пра каханне там ня было. Магчыма яго больш цікавіла палітыка, чым жаншчыны.	Меў сям'ю, але палітыка цікавіла яго больш, чым жаншчыны.
Пасля яго смерці, яго імя стала брэндам для савецкай улады ў Беларусі (культ змагара з царызмам і праваслаўем) і сучасных беларускіх нацыяналістаў (культ змагара з рускімі). Аб ім напісаны кнігі, у тым ліку і мастацкі твор "Каласы пад сярпом тваім" Уладзіміра Караткевіча, у яго гонар называюць вуліцы. Яго любяць і наменклатурныя чыноўнікі і тыя, хто змагаецца з наменклатурай.	Імя Чэ Гевары стала брэндам для камуністычнай улады на Кубе і розных нефармальных маладзёжных напрамкаў. Майкі з Чэ ў якасці сувеніра можна набыць практычна ва ўсіх краінах свету. Яго любяць і наменклатурныя чыноўнікі і тыя, хто змагаецца з наменклатурай, і бізнесмены.

Падабенства лёсаў двух рэвалюцыянераў можа служыць падставай для такіх вывадаў:

1. Каліноўскі мог стаць міністрам польскага ўрада ў выніку перамогі паўстання ў Польшчы і Беларусі. Тады ён бы хутка пакінуў свае ідэалістычныя погляды на ўрад, які паслугуе народу, на саюз паноў і сялян і альбо пакінуў бы палітыку, альбо стаў бы такім жа хітрым, як і большасць яго патэнцыяльных калег. Магчыма б Каліноўскі караў смерцю ворагаў рэвалюцыі, у тым ліку палонных рускіх вайскоўцаў, праваслаўных святароў і беларускіх сялян, без суда і следства як Гевара.
2. Такіх людзей як Чэ Гевара і Кастусь Каліноўскі ад забыцця ратуе толькі смерць, бо яны здольны заклікаць да барацьбы, але ня могуць арганізаваць "будоўлю" мірнага жыцця. Калі рэвалюцыя перамагае, як на Кубе, ці церпіць паражэнне, як у Беларусі, патрэба ў палымяных прамовах з заклікамі да барацьбы знікае, і ўзнікае патрэба ў таленавітых арганізатарах мірнага жыцця. Тады і героі рэвалюцыі знікаюць з памяці тых, хто за імі пайшоў. А забітых герояў лёгка рабіць іконамі на якія б маліліся людзі рознай веры. І ўзнікае ілюзія: калі б забіты герой быў жывым, ня было б высокіх цэнаў на планшэтныя камп'ютары, вучні лепш б вучыліся ў школе, хлопцы былі б больш галантнымі з дзяўчатамі і пахнулі б туалетнай вадой, а ня потам, усе б мелі грошы на ўсё, што хочацца, а замест вады з крана цёк б шатландскі віскі.
3. Магчыма ў Беларусі імя Каліноўскага стане маечным брэндам. Пакуль што спробы выкарыстоўваць вобраз Чэхава ў камерцыйнай рэкламе паліграфіі на адзенні сустрэлі моцнае супрацьдзеянне пэўнай часткі грамадства, якую падтрымалі ўлады. Але пры пэўных умовах сітуацыя можа змяніцца, і ў продажы з'явяцца майкі з беларускім Чэ.