Равучыя 2020я (2021-2026)

 

У гісторыі ХХ ст перыяд 20-х гадоў увайшоў у англамоўную гісторыяграфію як "равучыя дваццатыя" (the Roaring Twenties). У некаторым сэнсе першая палова 2020-х гг. стала "равучай" для Беларусі.

Паўваеннае становішча

"Описывай не мудрствуя лукаво. Всё то, чему свидетель в жизни будешь: Войну и мир, управу государей, Угодников святые чудеса, Пророчества и знаменья небесны..."

А. Пушкин. Борис Годунов

2021 г. пачаўся затухаючым працягам паслявыбарчых пратэстаў, адначасова з усплёскам варыянтаў кавіда, эканамаічнымі санкцыямі, якія спараджалі часовы дэфіцыт самых розных прадметаў гандлю, эміграцыяй соцен тысяч грамадзян, сярод якіх было шмат багатых прадпрымальнікаў і рэдкіх спецыялістаў, спробамі мігрантаў з краін Азіі і Афрыкі прарывацца на тэрыторыю Польшчы, Літвы і Латвіі праз беларускую мяжу і арыштам удзельнікаў акцый пратэсту 2020 г. У 2022 г. сітуацыя пагоршылася узброенным процістаяннем Расіі з Украінай, у тым ліку з уводам войск РФ з тэрыторыі Беларусі. З 2023 г. сітуацыя паступова стала змягчацца: была вызвалена частка людзей прызнаных за мяжой палітзняволенымі

Даволі цяжка пісаць аб падобнай сітуацыі нейтральнай мовай, быццам апісваючы шахматную партыю. Але найбольш нейтральным і аб'ектыўным азначэннем яе было б неаб'яўленае паўваеннае становішча. Магчыма гісторыкі будучага часу са мной пагадзяцца.

У 2021 г. былі забаронены і прызнаны экстрэмісцкімі большасць недзяржаўных СМІ, сярод якіх самы буйны інфармацыйны партал TUT.BY, дзейнасць якога была спынена 25 мая 2021 г., а сам партал і яго прадукцыя прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі ў 2022 г. Пры гэтым да 2026 г. дзейнічаў сервіс электроннай пошты з гэтай назвай на воблачным сэрверы. Іншыя выданні, забароненыя і прызнаныя экстрэмісцкімі ў Беларусі, працягнулі дзейнасць за мяжой, напрыклад: «Наша Ніва», «Рэгіянальная газета», «Новы час», «Першы рэгіён» «CityDog». Аднак працягнуў дзейнасць партал Onliner.by, які перастаў асвятляць палітычныя падзеі, а таксама з 9 верасня 2022 г. пачаў дзейнічаць яшчэ адзін буйны незалежны партал tochka.by, які дазваляе сабе стрыманую крытыку асобных палітычных пытанняў і асвятленне іх нейтральна.

За 2020-26 г. па некаторых звестак не менш за 8500 грамадзян РБ былі асуджаны па крымінальных артыкулах па абвінавачванні ў экстрэмізме, таксама каля 20 тыс выпадкаў абвінавачванняў у распаўсюджанні экстрэмісцкіх матэрыялаў ці падпіску на іх. Пры гэтым па стане на 2026 г. Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў РБ налічваў 9000 аб'ектаў. 9 чалавек з асуджаных за экстрэмізм памерлі ў месцах зняволення у 2021-25 гг. Ячшэ 3 чалавекі з гэтай катэгорыі скончылі жыццё самагубствам. Каля 167 чалавек былі памілаваны ў 2024-26 гг. у рамках перамоў з ЗША, многія з іх былі высланы за мяжу. Таксама былі вызвалены некалькіх украінцаў, затрыманых па абвінавачанню ў тэрырыстычнай дзейнасці супраць РБ і РФ. Яшчэ некаторая частка грамадзян Беларусі з гэтай групы асуджаных былі памілаваны ў розны час і працягваюць жыць у краіне на свабодзе.

У 2023 г. не прайшлі перарэгістрацыю 12 палітычных партый: партыя БНФ (Беларускі народны фронт), кансерватыўна-хрысціянская партыя — БНФ (КХП-БНФ), аб'яднаная грамадзянская партыя (АГП), Беларуская партыя левых «Справядлівы свет». Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) (БСДП). (БСДГ), Беларуская партыя «Зялёныя», Беларуская патрыятычная партыя, Рэспубліканская партыя, Сацыял-дэмакратычная партыя Народнай Згоды, Беларуская сацыяльна-спартыўная партыя, Беларуская аграрная партыя. 

У 2025 г. перарэгістрацыя рэлігійных арганізацый скончылася адмовай у рэгістрацыі 3 грэка-каталіцкіх парафій Брэсцкай вобласці і пратэстанцкай царквы «Новае жыццё» ў Мінску. 

26 верасня 2022 г. быў зачынены Чырвоны касцёл ў Мінску. Афіцыйна прычына зачынення звязана з рэканструкцыяй пасля пажару. Аднак сама рэканструкцыя пачалася толькі ў 2025 г.

Пры гэтым прагнозы аб масавай забароне неапратэстанцкіх цэркваў у сувязі з перарэгістрацыяй не апраўдаліся. 16-17 мая 2026 г. з нагоды наведвання вядомым пратэстанцкім прапаведнікам Фрэнклінам Грэмам Беларусі на мінскай «Чыжоўка-Арэне» быў дазволены «Фестываль надзеі», які наведалі каля 10 тысяч неапратэстантаў, пераважна баптыстаў і пяцідзясятнікаў. Пры гэтым беларускія дзяржаўныя СМІ шырока асвятлялі перамовы Грэма, як сябра прэзідэнта ЗША Д. Трампа з А. Лукашэнкай, але пастараліся максімальна "ігнорыць" сам фестываль, як "шэраг мерапрыемстваў".

Паўваеннае становішча таксама выразілася ў забароне мець і карыстацца дронамі фізічным асобам з верасня 2023 г. і зняцці з рэгістрацыі больш за 2000 разнапланавых грамадскіх арганізацый з 2020 г. ад структур, звязаных з папулярызацыяй беларускай мовы («Мова Нанова», «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны») да шэрагу экалагічных ініцыятыў і нацыянальна-культурных аб'яднанняў. Частка гэтых арганізацый прызнана экстрэмісцкімі.

Пры гэтым з сацыяльных сетак забаранілі толькі LiveJournal (лістапад 2023 г.).

Процістаянне з суседнімі Польшчай, Літвой і Латвіяй  па шэрагу пытанняў, сярод якіх хвалі мігрантаў у ЕС з 2021 г. палітычныя рознагалоссі, блакіроўкі мяжы з боку ЕС для людзей і тавараў з РБ, спарадзіла хвалю нянавісці для палякаў і прыбалтаў, што прывяло не толькі да пэўных дзеянняў з боку прадстаўнікоў улады, але і да ініцыятыў ад беларускіх прыхільнікаў "рускага свету", напрыклад, знішчэння лацінкі ў тапаніміцы, спробы змагацца з тымі, хто святкуе Хэлоўін і Дзень святога Валянціна (гэтыя святы забаронена адзначаць у дзяржструктурах і сістэме адукацыі, але дазволена ў прыватных дамах ці на закрытых вечарынках).

У ТГ-канале прыхільніцы "рускага свету" Вольгі Бондаравай апублікавана адабрэнне інфармацыі аб магчымым знішчэнні польскага пахавання пад Гроднам у 2022 г. Паведамленні пра знішчэнні польскіх некропаляў на тэрыторыі Беларусі былі яшчэ, але я не правяраў іх. Але дакладна ведаю пра згортванне многіх праграм і курсаў вывучэння польскай мовы.

У эканоміцы "стан аблогі" праявіўся ва ўсплёсках часовага дэфіцыту і спробах рэгулявання цэн і відаў дзейнасці.

У першай палове 2022 г. у сувязі з санкцыямі ўзніклі праблемы з набыццём белай паперы для прынтараў

Нават з'явіліся прыватныя аб'явы "куплю паперу"...

Некаторы час у 2022 г. былі праблемы з фарбамі для упаковак TetraPak і паліцы ў крамах "пабялелі".

У кастрычніку 2022 г. у продажу ў Мінску пачалі знікаць курыныя яйкі па прычыне вывазу ў Расію, але гэта не цягнулася доўга.

Таксама ў канцы 2022 г. у сувязі з праблемай з пастаўкамі сыравіны Беларусь пакінуў «МакДональдс», і ў 2023 г. яго замяніў брэнд «Мак бай».

У 2024-26 гг. былі унесены заканадаўчыя змены, звязаныя з рэарганізацыяй малога бізнесу. Многім індывідуальным прадпрымальнікам стала немагчыма працаваць далей у такім статусе, і стаў выбар паміж рэарганізацыяй свайго бізнесу у форму кампаніі і закрыццём бізнесу. Да гэтага трэба дадаць, што распаўсюджанне сетак магазінаў, інтэрнэт-крам з дастаўкай і анлайн маркетплейсаў «Азон» і «Вайлдберыз» таксама скарацілі колькасць індывідуальных прадпрымальнікаў. 

Нарэшце, рэгуляванне цэн на пэўныя тавары і паслугі стала спробай стрымаць інфляцыю, але гэта, ў сваю чаргу спарадзіла рост цэн на іншыя тавары. Напрыклад, на ўсіх АЗС паліва прадаецца прыкладна па адной цане, але іншыя тавары могуць каштаваць значна больш, чым у спецыялізаваных магазінах.

Памажы сабе сам

У 2020-х эканоміка Беларусі адзначылася яшчэ адной тэндэнцыяй: усё больш ролі сталі адыгрываць высокія тэхналогіі, якія сталі замяняць сабой людзей.

Касы самаабслугоўвання ў многіх магазінах...

... і іншыя падобныя тэрміналы, якія прадаюць і каву, і яшчэ шмат чаго.

У нейкай ступені актыўны прыход Яндэкса на беларускі рынак таксама ўнёс свае карэктывы ў эканамічныя рэаліі, перш за ўсё ў форме службы дастаўкі і таксі.

Год імя...

У 2021 г. другое жыццё атрымала традыцыя прысвячаць год нейкай падзеі, праблеме ці групе людзей.

2021 - год народнага адзінства (у гэтым жа годзе было ўведзена амаль новае аднайменнае свята).

2022 - год гістарычнай памяці 

2023 - год міру і стварэння (малюнак знойдены у інтэрнэце). Цікава, што планавалі аб'явіць яго годам рускай мовы, на што беларускія апазіцыянеры за мяжой аб'явілі яго годам беларускай мовы. Аднак год рускай мовы "змясцілі" на узровень краін СНД, а ў Беларусі замест паднялі больш нейтральную тэму, пасля чаго спрэчкі вакол тэмы моў з прывязкай да году амаль ніхто не вёў.

2024 - год якасці, у які быў распрацаваны адмысловы беларускі знак якасці (крыніца ілюстрацыі: stravita.by).

2025 - год добраўпарадкавання (5-годкі якасці) (ілюстрацыя з rasna.kamenec.edu.by). У гэты год у многіх гарадах вяліся няспынныя рамонтныя работы як тут на мінскай вул. Русіянава:

Але пры ўсёй нязручнасці перамяшкання па перакапаных гарадах у гэтых работах было і добрае: у 2021 г. у самых розных гарадах Беларусі разбураліся масты і ламаліся сістэмы водазабеспячэння, таму, напрыклад, рамонт маста паміж пл. Незалежнасці і вул. Маскоўскай, які зімой 2025 стварыў транспартны калапс у цэнтры Мінска, быў меншым злом у параўнанні з падзеннем маста праз Нямігу раней.

2026 - год беларускай жанчыны. Пад гэту справу запусцілі Жаночае радыё, якое пачалаося трансляцыяй папулярнай музыкі анлайн і паступова набывае рысы класічнага радыё.

Акрамя гэтага некаторыя гады былі прысвечаны пэўным гістарычным юбілеям: 2024 - год 30-годдзя прэзідэнцтва і 80-годдзя вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, а 2025 г. стаў годам 80-годдзя перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне.

КосмасНаш, безбар'ернае асяроддзе і Videobel.by

З безумоўна пазітыўнага можна адначыць наступныя моманты.

23 сакавіка 2024 г. Марына Васілеўская паляцела ў космас у рамках сумеснай расійска-беларускай экспедыцыі. Строга кажучы, яна была не столькі касманаўт, колькі касмічны турыст, але ў Беларусі гэта сталі разглядаць як значны крок у развіцці нацыянальнай касманаўтыкі.

Мой малодшы сын сачыў за яе адлётам у прамым эфіры :)

У 2020-я стала больш безбар'ернага асяроддзя ў розных гарадах Беларусі. Напрыклад, у 2023 г. шмат дзе сталі з'яўляцца надпісы шрыфтам Брайля для людзей з праблемамі зроку, як на перылах у мінскім ЦУМе. 

Таксама ў дваццатыя дзяржаўныя СМІ пачалі актыўней ўлівацца ў бум сацсетак і месенджараў. Акрамя публікацыі спасылак на артыкулы і відэа са сваіх выданняў СМІ сталі і часцей рэагаваць на пэўныя публікацыі ў саміх сацстеках, як у плане абвяржэння нейкай крытычнай інфармацыі, так і перапосту папулярнага кантэнту. Цікавасць да такіх інстументаў прывяла і да спробы стварыць беларускі мультымедыйны партал videobel.by. Яго спрабавалі прэзентаваць як аналаг YouTube, але на цяперашні час ён з'яўляецца проста месцам, дзе захоўваюцца відэа вядучых дзяржаўных тэлеканалаў. Адсутнасць у мяне тэлеканалаў, і магчымасць прагляду стрымаў і запісаў з гэтых тэлеканалаў са смартфона ў руце, робіць гэты сэрвіс для мяне (мяркую і не толькі) карысным.

Дух часу або рознае...

* Гульні СНД і выстава «Біблія ў Беларусі» сталі нейкім "мініацюрным успамінам былой славы" 2010-х гг. Ва ўсялякім разе, так мне падаецца.

* Надвор'е ў 2020-я гады працягвае звяртаць на сябе ўвагу.

* У 2021-25 гг. беларусы шматразова хадзілі на выбарчыя ўчасткі: рэферэндум 2022 г., выбары ў парламент і мясцовыя саветы ў 2024 г. і выбары прэзідэнта ў 2025 г. На фота: збор подпісаў у Мінску за пераабранне Лукашэнкі з лозунгам "Трэба!", які раскручвалі падчас гэтых выбараў.

* Спроба забараніць рэкламу ў паштовых скрынях

Жыхары розных дамоў Мінска забараняюць класці рэкламу ў свае паштовыя скрыні. 2024 г.

* На адным фота адначасова 2 элементы "духу часу": таксі «Яндэкс Go» і ўсплёск патрыятызму (сцягі і лозунгі паўсюль, дзе толькі бачна).

* Кантроль малочнай прадукцыі праз кью-ар код

З 2025 г. каб прабіць на касе самаабслугоўвання ў магазіне "малочку" трэба сканаваць менавіта кью-ар код, а не штрых-код. Прычым звязана гэта з кантролем якасці прадуктаў, але не распаўсюджваецца на безлактозныя малочныя тавары.

* Беларуская пятніца

Спробы папулярызацыі беларускіх тавараў, паслуг і нацыянальнай мовы. Што тычыцца апошняга, то неабходнасць у гэтым узмацняецца, бо арганізацыі, якія папулярызавалі мову, сталі забаронены ў палітычным віхуры, мясцовыя беларускамоўныя радыёстанцыі ціха памерлі цягам другой паловы 2010-х, пачатку 2020-х, а таксама шмат носьбітаў беларускай мовы пажылога ўзросту памерлі.

* У 2026 г. скончылася эпоха таксафонаў

Пераход на станцыі метро Маскоўская напамінае, як на гэтай сцяне яшчэ віселі таксафоны. (май 2026 г.)

Гл. таксама: 70-я, 80-я, 90-я, 2000-я і 2010-я.

У апошні шлях рознымі дарогамі...

 Пахавальныя традыцыі і цырымоніі -- частка гісторыі, хоць пра яе звычайна не любяць ні размаўляць, ні пісаць. Магчыма з гэтай прычыны было цяжка знайсці дакладныя адказы на некаторыя пытанні, якія я ставіў, рыхтуючы гэты пост, і зусім немагчыма на пэўныя іншыя.

У рамках праекта "Каб не забыць" я не стаўлю мэтай даць экспертнае апісанне гісторыі пахавальных традыцый ці рытуальнай справы, бо асноўны акцэнт раблю на ўласныя ўспаміны. Часткова я апісваў некаторыя вясковыя пахавальныя традыцыі тут.

У Мінску арганізацыяй пахаванняў з 10 ліпеня 1944 г. займалася пахавальнае бюро Мінгаркамгаса, ператворае ў Кантору пахавальнага абслугоўвання (1964 г.) і нарэшце, Спецыялізаваны камбінат камунальнаг-бытавога абслугоўвання (Спецкамбінат КБА) (1971 г.) У 1971 г. таксама пачало дзейнічаць прадпрыемства на вул. Альшэўскага, 12, дзе і выраблялі рытуальныя прыналежнасці і прадавалі іх і аказвалі іншыя паслугі. Верагодна, тут і з'явілася першая ў сталіцы рытуальная зала.

Да 1960-70-х гг. пахаванні праводзіліся без асаблівых патрабаванняў да іх правядзення, але з гэтага часу з'явіліся пэўныя рысы, па якіх няцяжка было заўважыць, што побач вось-вось пачнецца (ці ідзе) пахавальная цырымонія.

Катафалкі

Доўгі час у якасці катафалкаў выкарыстоўвалі грузавікі ЗІС-5. Звычайна на барты, апушчаныя ўніз, чаплялі чырвоную тканіну з чорнай паласой пасярэдзіне, а бліжэй да кабіны ставілі 2 невялікія ялінкі. На гэтых фота з публікацыі гісторыка А. Цісецкага ідзе пахаванне ў г. Вілейка ў 1961 г. Міхаіла Іванавіча Аліфероўскага, начальніка медслужбы мясцовай турмы, забітага ў выніку канфлікта з мясцовымі хуліганамі. Я бачыў такія катафалкі ў канцы 1980-х гг., калі жыў у Пячах.

У Мінску ў 1980-я гг. у якасці катафалкаў выкарастоўвалі такія аўтобусы ПАЗ 651/652, звычайна белага ці часцей (як мне здаецца) жоўтага колеру з абавязковай чорнай паласой. Труну загружалі праз дзверы, якія падымаліся ўгару сзаду,  на палазы. Такімі карысталіся да 2000-х гг. Фота з інтэрнэту.

У 2000-х гг. сталі выкарыстоўваць такія спецыялізаваныя мікраўатобусы. Прычым, з часам, сталі выкарыстоўваць не толькі чорныя аўтамабілі, але заўсёды з сімволікай адпаведнай кампаніі. Фота А. Берастоўскага.

Крэматорый

Адзіны крэматорый у Беларусі пачаў працаваць 1 жніўня 1986 г. Ён знаходзіцца па-за межамі Мінска каля Паўночных могілак і абслугоўвае не толькі Рэспубліку Беларусь, але і Калініградскую вобласць Расіі. У ХХІ ст. крэмацыя складае прыкладна палову пахаванняў у Беларусі.

Акрамя ўласна крэмацыйнага цэха у гэтым будынку ёсць 3 рытуальныя залы з высокімі, як у цэрквах, столямі, і спецыяльнымі ліфтамі, якія падаюць труну на пастамент і апускаюць яе назад у цэх на крэмацыю. Фота А. Берастоўскага.

Рознае

* У савецкія часы аркестр быў нярэдкім суправаджэннем пахавальнай цырымоніі, як спробы выцесніць рэлігійныя абрады свецкімі. Часцей за ўсё гралі жалобны марш Шапэна. Мяне ў 1980-х раптоўныя гукі такой музыкі пужалі, як і самі цырымоніі; мая мама казала, што яе ў дзяцінстве таксама гэта пужала, калі яна з бацькамі жыла ў прыватным доме недалёк ад могілак. Аднак гэта здавалася нейкім неад'емным атрыбутам развітання з памерлым. Цікава, што ў Пячах я сустракаў выпадкі пахаванняў без музыкі яшчэ ў 1980-х гг., хоць тады гэта быў закрыты ваенны гарадок. А ў 1990-я пахавальны аркестр стаў рэдкасцю.

* У 1990-я пахаванні паводле рэлігійных цырымоній вярнуліся ў шырокі ўжытак. Нават у тых жа Пячах вайскоўцаў пачалі хаваць са святарамі. Аднойчы ў крэматорыі я нават сутыкнуўся з выпадкам разборкі паміж двума праваслаўнымі святарамі, адзін з якіх відавочна, пераблытаў рытуальную залу і пазней камусьці тлумачыў па тэлефоне:

-- Я тут зайшоў кадзілам памахаць у залу, а туды заходзіць іншы (святар -- А.Б.) і кажа: што ты тут робіш, гэта маё месца, ідзі адсюль...

* У 2018 г. сям'я пазаканфесіяналаў з паганскімі стараславянскімі поглядамі крэміравала ў сваім двары сваю трагічна загінуўшую маленькую дачку і развеяла яе прах. Цырымонія выклікала непаразуменне не толькі вяскоўцаў-суседзяў, але і пракуратуры, бо не адпавядала заканадаўча прынятым у краіне спосабам пахавання: пахаванне труны ці урны ў магілу або урны ў калумбарый. Сям'ю аштрафавалі, а закон аб пахаванні зрабілі больш строгім. (Дарэчы, падобны выпадак у Эстоніі ў 2021 г. выклікаў куды больш мяккую рэакцыю мясцовых чыноўнікаў). Калі адзін з маіх сяброў падзяліўся, што хацеў, каб жонка пасля яго смерці развеяла яго прах, я адгаварыў яго ад гэтай задумы, каб не падстаўляць жонку пад штраф і матанне нерваў. Пазней яго крэміравалі і пахавалі ў калумбарыі, яго смерць была моцным ударам для яго жонкі, таму я рады, што ён змяніў апошнюю волю так, каб не ствараць ёй дадатковых праблем.

* Яшчэ ў 2000-х было нармальным развітвацца з памерлымі на дварэ ці дома, пры гэтым сябры сям'і выносілі труну. Але ў 2010-х гэтыя з'явы амаль зніклі. Труны носяць грузчыкі рытуальных кампаній, а развітанні праводзяць у рытуальных залах. У сваю чаргу гэта таксама можа ствараць праблемы: так на мінскай вул. Матусевіча жыхары суседніх дамоў выступілі супраць адкрыцця рытуальнай крамы з залай развітання, што спрадзіла доўгае разбіральніцтва.

2026 г.

Беларускія фільмы пачатку 2020-х

Сёння закрану тэму, якую я звычайна не падымаю ў сваім інтэрнэт-дзённіку: кіно. Я ў большай ступені "кніжны чарвяк", чым глядач кіно, таму мала што магу казаць на тэму якасці фільмаў. Аднак тэма дзяржаўнага беларускага кіно 2020-х гг. цікавая сама сабой, бо добра адлюстроўвае дух часу. Паспрабую апісаць некалькі мастацкіх і мастацка-публіцыстычных фільмаў, а таксама спроб рабіць беларускія серыялы.

Трэба зазначыць, што беларускае кіно не вельмі папулярна ў Беларусі і амаль невядома за межамі РБ. Выключэнні па касавых зборах: "Белыя росы" (1983), "Ідзі і глядзі" (1985), "Мяне завуць Арлекіна" (1988)  "Брэсцкая крэпасць" (2010). Крыху пазней напішу таксама пра некалькі іншых фільмаў, якія па розных прычынах не раскруціліся, але таксама мелі драматычны сюжэт і высокую мастацкую якасць.

Пра фільмы і серыялы кінастудыі "Беларусьфільм" — галоўнага, практычна манапольнага вытворцы сучанага беларускага кіно — можна пісаць шмат. Таму скарачу выбар да крытэрыяў: 1. тое, што сам глядзеў; 2. з 2021 г. і 3. мастацкія і мастацка-публіцыстычныя творы.

"Культурны код" (2024) — кіно не для ўсіх

Сюжэт: студэнты Акадэміі мастацтваў Ваня і Ліза атрымалі заданне зняць фільм пра дзяржаўныя сімвалы Беларусі. Яны бяруць інтэрв'ю у людзей на вуліцы, ездзяць на аўтапрабег, спавяюць гімн на масавым мерапремстве, наведваюць музей і ў выніку разумеюць глыбіню і значнасць дзяржаўнай сімволікі.

Я адношу гэта да катэгорыі "кіно не для ўсіх", бо фільм крыху выходзіць за стандарты мастацкага ў элементы дакументальнага. Пры гэтым сюжэт таксама адрозніваецца ад таго, што звычайна бачыш у жыцці ў плане таго як людзі выражаюць свае погляды на паднятыя пытанні і ставяцца да мерапрыемстваў кшталту аўтапрабегаў. Таму фільм сапраўды "нефарматны", што звужае яго аўдыторыю да тых, хто разумее нестандартныя жанры ў кіно.

Патрыятычнае мастацкае кіно

Цягам 2021-26 гг. свет пабачылі некалькі стужак "Беларусьфільма", якія можна аднесці да катэгорыі "патрыятычнае мастацкае кіно". Далёка не ўсе з іх ёсць у свабодным доступе, таму засяроджу ўвагу на двух фільмах 2023 г., якія атрымалася паглядзець без выдаткаў на кінатэатр.

"На другім беразе". Сюжэт адбываецца ў Заходняй Беларусі 1925 г. Галоўны герой, малады чалавек, якога завуць Павел, ідзе ад пазіцыі "мая хата з краю" да гарачага барацьбіта з польскімі акупантамі. Фільм добра нагадвае жанр "рускі баявік", бо гістарычныя элементы, такія як партызанска-дыверсійная барацьба супраць палякаў у Заходняй Беларусі, кантрабандысцкая дзейнасць, нацыянальна-культурная разнастайнасць жыцця паказаны схематычна. Большую частка стужкі пазітыўныя героі забіваюць польскіх вайскоўцаў у вялікай колькасці і эпізадычна беларускіх бандытаў, часам рабуюць камерсантаў, размаўляюць, прычым на рускай мове (беларускамоўныя і польскамоўныя героі ў фільме амаль усе другарадныя), збіраюць грошы на выкуп будынку праваслаўнай царквы і займаюцца сексам (за кадрам). Зразумела, што функцыю ўспрымання палякаў як ворагаў, а СССР у пазітыўным святле фільм выконвае. Аднак для сур'ёзным творам мастацтва яго назваць цяжка, як гістарычна дакладным. З абсалютна пазітыўнага зазначу выкарыстанне трох моў у стужцы: рускай, беларускай і польскай.

"Ліст чакання". Падзеі адбываюцца ў Мінску 2022 г. Кардыяхірургі розных узростаў і члены іх сем'яў стаяць перад выбарам: забяспечанае і спакойнае жыццё за мяжой ці няпростае жыццё ў Беларусі, якая перажывае наступствы 2020 г. і санкцый на фоне вайны ва Украіне (фонам ідуць рэпартажы з месцаў баявых дзеянняў). Пры ўсёй прадказальнасці ідэі таго, што галоўны герой абярэ Радзіму, а не эміграцыю, фільм атрымаўся не салажавым з карыкатурнасцю станоўчых і адмоўных персанажаў. Даволі рэалістычна паказана як маладую маму, якая чакае аперацыі на сэрца і партнер якой вярнуўся дамоў ва Украіну, дапытвае супрацоўнік КДБ. Смела сказана адным з самых патрыятычна настроеных хірургаў, што ўлада можа змяніцца, а Радзіма застаецца. Таксама цікава цікавы паварот прымае драма кахання ў галоўнага героя: спачатку здаецца, што яго жонка яго кіне і з'едзе за мяжу, а ў яго складзецца каханне з пацыенткай, якой ён выратуе жыццё, але ў канцы фільма жонка вяртаецца да яго і хоча нарадзіць ад яго дзіця. Мабыць нечаканыя павароты, смелыя разважанні на вострыя каляпалітычныя тэмы і рэалізм сюжэта робяць карціну (на мой погляд) лепшым мастацкім фільмам "Беларусьфільма" за першую палову 2020-х гг.

Інтэрактыўныя міні-серыялы

За гэты час я заўважыў 2 спробы здымаць сучасныя моладзевыя інтэарктыўныя міні-серыялы ў Беларусі. Адна спроба была ў 2021 г., калі блогеры Стюша Тайм (Настасся Савіцкая) і Антон Шабашоў на Вайсковым факультэце БДУІР зрабілі некалькі сюжэтных ролікаў з курсантамі з планам стварыць серыял "Мінскія курсанты". Як і ў "Культурным кодзе" сцэны рэальнасці (напрыклад, трэніроўкі на стадыёне, інтэрв'ю з курсантам) суседнічалі з падстановачнымі, дзе хлопцы і дзяўчаты спрабавалі сябраваць, рэўнаваць і інтрыгаваць. Атрымалася некалькі ролікаў, названых серыямі першага сезона, і на гэтым усё скончылася. Верагодней за ўсё кіраўніцтва факультэта вырашыла, што далейшае знаходжанне блогераў на іх рэжымным аб'екце непатрэбна. Дарэчы ў 2025 г. курсанты-першакурснікі нават не чулі пра гэтую спробу зняць серыял.

Другая спроба — "Зумеры", інтэрактыўны серыял пра абстрактную магілёўскую школу, зняты ў 2025 г. Атрымалася 10 серый па 15 хвілін з болей-меней прадуманым сюжэтам. Фільм утрымлівае вялікую колькасць схаванай рэкламы, чым нагадвае папулярны ў 200-х гг. расійскі фільм "Не нарадзіся прыгожай". Мне цяжка судзіць наколькі гэта можа быць цікава пакаленню саміх зумераў (1995-2010-я гг.), як і цяжка судзіць працу акцёраў, рэжысёра і аператараў, але магу адзначыць, што ён пра простыя рэчы: патрэбу моладзі самарэалізавацца, сябраваць, кахаць, шукаць сябе, улазіць у авантуры... Патрыятычныя элементы, якімі прасякнута ўсё беларускае кіно 2020-х у "Зумерах" не выглядаюць карыкатурна, хутчэй уплецены ў сюжэт як прыхаваная рэклама: дзяржаўны сцяг у кадры, здымкі з трактарам у полі, пазітыўны вобраз хлопца, які марыць стаць міліцыянерам. Мабыць самы карыкатурны элемент фільма — празмернасць сленгу ў мове школьнікаў; у жыцці не сустракаў каб яго было столькі.

Гэты пост плануе развівацца, бо за кадрам засталіся яшчэ некалькі кінаработ, якія варта было б паглядзець і апісаць.

Гл. таксама: 

Два фильма о врачах

Вуліцы (не) ў гонар чалавека

 У рамках мінскай урбаністыкі вырашыў зрабіць пост пра некалькі вуліц ды іншых элементаў дарожнай сеткі, якія названы не ў гонар чалавека, хоць і здаецца наадварот.

Казіміраўская і Лідская вуліцы (а таксама крыху парка Уга Чавеса)

Невялікая па працягласці Казіміраўская вуліца ў мінскім жылым раёне Каменная Горка названа не ў гонар нейкага Казіміра, а ў памяць вёскі Казіміраўка, якую паглянула беларуская сталіца. Зразумела, што сама вёска відавочна названа ў імя чалавека :)

Як бачым на першым фота, забудова вуліцы сучасная, шматпавярховая і пачынаецца крыху далей ад яе скрыжавання з вуліцамі Матусевіча і Кунцаўшчына.

Сярод адметнасцяў Казіміраўскай можна назваць гімназію №43 (пазначаную на картах Яндэкс як СШ № 2 г. Мінска)...

... і мясцовы шматфункцыянальны гандлёвы цэнтр.

За кадрамі засталіся спартыўны цэнтр "Мандарын", што знаходзіцца за гэтым цэнтрам па другі бок ад Нёманскай вуліцы і паркінг ля скрыжавання Казіміраўскай і Каменагорскай вуліц.

Парк Уга Часвеса крыху не ў тэму паста, але ён аддзяляе Казіміраўскую ад Лідскай (на даляглядзе) і 

Цікавы элемент парку -- Алея герояў, дзе на стэндах тлумачацца ў гонар якіх герояў Вялікай Айчыннай вайны названы пэўныя вуліцы і праспекты Фрунзенскага раёна горада.

Цяпер крыху накідаў Лідскай вуліцы. Мяркую, што ўсе мае чытачы разумеюць, што вуліца названа ў гонар г. Ліда на захадзе Беларусі. А сам горад Ліда названы ў гонар нейкай дзяўчыны? Найбольш верагодна, што не. Самая папулярная версія: старажытны горад мае балцкую назву ад слоў laidas (склізкі, гладкі) або lydas (поле на месцы высечанага лесу). Ёсць версія пра паходжанне ад гоцкага слова lied (песня). Урэшце, некаторыя даследчыкі выступаюць за версію з жаночым імём, напрыклад, хрысціянскім імём адной з дачок князя Гедыміна.

Вышынкі жылой забудовы Лідскай вуліцы. Цікавае аздабленне дахаў.

У дамах-слупках таксама цікавае размяшчэнне балконаў: справа ад фасада, пачынаючы ад 7 ці 8 паверха ўгару.

Магазін "Марцін" адносіцца да вуліцы Калеснікава, ад скрыжавання з якой пачынаецца Лідская, а белы слупок з цёмнымі палоскамі -- гэта першы дом Лідскай вуліцы: дом № 2.

Паколькі я не праводзіў на Лідскай плённай урбаністычнай фотасэсіі, то за кадрам засталася як мінімум адна мясцовая славутасць: праваслаўны храм Мікалая Японскага. Дарэчы, сам гэты храм у вочы не кідаецца як элемент царкоўнай архітэктуры, і выглядае хутчэй як невялікі рэстаранчык з двускатным дахам.

Здымкі А. Берастоўскага 10-11.02.2026

Каралінскія тапонімы

Каралінская вуліца і Каралінскі праезд у Маскоўскім раёне Мінска названы ў гонар фальварка Каралін (другая назва фальварка і вёскі -- Брылевічы -- замацавалася з жылым раёнам і могілкамі). У сваю чаргу зніклы фальварак быў названы жаночым імём.

Крыху сучаснай жылой тыпавой урбаністыкі на цотным баку Каралінскай вуліцы. На даляглядзе будуецца яшчэ адзін дом-слупок.

На няцотным баку можна заўважыць храмавы комплекс: царква Кірыла і Марыі Раданежскіх і царква Сергія Раданежскага.

А за скрыжаваннем гэтай вуліцы і безыменным праездам можна пабачыць дзелавую і бытавую інфраструктуру няцотнага боку Каралінскай, дзе знаходзяцца СШ № 9, паліклініка № 39 і нават KFC.

Каралінскі праезд даў крыху больш фотаздымкаў, але ўсе будынкі, што ідуць уздоўж самога праезду, адносяцца да суседніх вуліц.

Дом правасуддзя (вул. Сямашкі 33). Месца, дзе знаходзяцца суды трох сталічных раёнаў: Кастрычніцкага, Ленінскага і Партызанскага. Парадокс у тым, што сам будынак знаходзіцца ў Маскоўскім раёне горада.

Гэты інтэрнат адносіцца да маладой Студэнцкай вёскі і вуліцы Сямашкі.

Так сціпла ў пачатку вясны выглядае Студэнцкі парк, які аддзяляе Каралінскі праезд ад аднайменнай вуліцы. За голымі дрэвамі можна разглядзець раку Лошыцу.

У бок скрыжавання Каралінскага праезду з вуліцай Чурлёніса.

За гэтым уездам на паркінг хаваюцца дамы 1 і 5, якія адносяцца да Каралінскага праезду адрасам і звязаны з падрыхтоўкай юных фігурыстаў. Вежападобныя архітэктурныя формы адносяцца да інтэрнатаў Студэнцкай вёскі з адрасамі па вул. Чурлёніса і пр. Дзяржынскага.

Від у бок скрыжавання праезду з вул. Сямашкі. На левым баку інтэрнат медуніверсітэта. А прама па курсу -- вясна наступае ператварае снег у вясёлыя ручайкі.

Здымкі А. Берастоўскага 05.03.2026

Гл. таксама: (Не)звычайныя вуліцы Мінска